Memlûkler döneminde kütüphaneler (1250-1517)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İslam Tarihi ve Sanatları, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: YUNUS KAYA
Danışman: AYGÜL DÜZENLİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Memlûk Devleti (648-923/1250-1517), siyasî ve askeri başarılarının yanı sıra ilmî ve kültürel hayata verdikleri önemle Türk-İslam tarihinin öne çıkan devletlerinden biridir. Kahire ve Şam merkezli Memlûk coğrafyası, özellikle medrese, cami, hastane (bîmâristan) ve hankah gibi kurumlar etrafında şekillenen zengin bir ilim ve kültür ortamına sahne olmuştur. Bu kurumların ayrılmaz bir parçası olan kütüphaneler dönemin bilgi üretimi, muhafazası ve aktarımında önemli bir rol üstlenmiştir. Ne var ki; ülkemizde Memlûkler dönemi kütüphanelerini ele alan müstakil bir çalışma tespit edilememiştir. Bu çalışma literatürdeki söz konusu eksikliği gidermeye yönelik kaleme alınmıştır. Çalışmamızda başta Memlûk müesseseleri olmak üzere, şehirleri, çarşıları ve önemli şahısları konu alan biyografi eserleri incelenip Memlûklerin zengin kitap ve kütüphane kültürü tespit edilmek suretiyle Memlûk kütüphanelerine dair genel bir çerçeve ortaya koymak hedeflenmiştir. Çalışmamız bir giriş ve üç ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde çalışmanın amacı, önemi, yöntemi ve kaynaklarından sonra İslam tarihindeki ilk kütüphanelerden, Memlûkler dönemine kadarki tarihi süreçle alakalı genel bilgiler sunulmuştur. Böylece İslam kütüphaneleri hakkında bir arka plan oluşturmak amaçlanmıştır. Yine bu bölümde Memlûk Devleti'nin siyasî ve kültürel tarihine özet olarak yer verilmiştir. "Medrese Kütüphaneleri" başlıklı birinci bölümde medreselere ait kütüphaneler, ikinci bölümde ise cami, hastane (bîmâristan) ve hankah gibi kurumların bünyesinde yer alan kütüphaneler ele alınmıştır. Ayrıca önemli şahıslara ait kütüphanelere de bu bölümde yer verilmiştir. Çalışmamızın üçüncü bölümü "Kütüphanelerin Genel Özellikleri" başlığı altında verilmiş olup bu kısımda; kütüphanelerin işleyişi, personeli ve orada icra edilen faaliyetlere yer verilmiştir. Çalışma neticesinde elde edilen verilerin değerlendirmesini ve yeni çalışmalara yönelik önerileri içeren sonuç kısmıyla çalışma tamamlanmıştır.