Çukurova Koşullarında Taban ve Kıraç Alanlarda Aspir Çeşitlerinin Tarımsal Özellikleri ile Çiçek Verimlerinin Araştırılması

Yasemin MERAL

Çukurova Koşullarında Taban ve Kıraç Alanlarda Aspir Çeşitlerinin Tarımsal Özellikleri ile Çiçek Verimlerinin Araştırılması

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarla Bitkileri, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 1996

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Yasemin MERAL

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): SALİHA KIRICI

Özet:

59 ÖZET Türkiye'nin bitkisel yag üretimini artırma çalışmalarına katkıda bulunmak ve aspirin önemini saptamak amacıyla Çukurova üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü deneme alanlarında, 1994-95 yıllarında yapılan bu araştırmada üç aspir ( Carthamus t/nctorfush.) çeşitinin kıraç ve taban alanlarda çiçek ve yag verimleri saptanmaya çalışılmıştır. Denemeler tesadüf blokları deneme deseninde çiçek ve yag verimleri için ayrı ayrı kıraç ve taban alanlarda üç tekrarlamalı olarak kurulmuştur. Denemelerde üç çeşit kullanılarak bölünmüş parseller deneme düzenine göre analiz edilmiştir. Yerler ana parselleri, çeşitler alt parselleri oluşturmuştur. Araştırmada, bitki boyu, bitki başına dal sayısı, bitki basma çiçek tablası sayısı, 1000 tohum ağırlığı, çiçek verimi, kabuk oranı, tanede ham yag oranı, tanede ham protein oranı, tohum verimi ve ham yag verimi gibi özellikler incelenmiştir. Araştırmada incelenen özelliklerde elde edilen bulgular şöyledir: 1. Bitki Boyu: Çiçek için bitki boyu açısından kıraç ve taban alanlara bakıldığında en yüksek bitki boyunun taban alandan (175.23 cm), en düşük bitki boyunun ise kıraç alandan (112.13 cm ) alındığı saptanmıştır. Çeşitler arasında bitki boyu ortalamaları açısından farklılıklar oluşmuş ve en uzun bitki boyu ortalaması 170.20 cm ile Yenice çeşitinden alınmıştır. Bu çeşiti ortalama 130.93 cm ile Dinçer çeşiti izlemiştir. Bitki boylan kıraç alanda daha düşük olmuştur. Yag için bitki boyu açısından kıraç ve taban alanlara bakıldığında en yüksek bitki boyunun taban alandan alındığı (180.20 cm), en düşük yag için bitki boyunun ise kıraç alandan (112.00 cm) elde edildiği saptanmıştır. Çeşitler arasında yag için bitki boyu ortalamaları açısından farklılıklar oluşmuş ve en fazla bitki boyu ortalama olarak 171.61 cm ile Yenice çeşitinden alınmıştır. Bu çeşiti 137.53 cm ile Dinçer çeşiti izlemiştir. En düşük bitki boyu 127.1 cm ile 5-154 çeşitinden alınmıştır. Yag için bitki boyu açısından taban alanda kıraç alana göre daha fazla değerler elde edilmiştir.60 2. Dal Sayısı: Çiçek veriminde, dal sayısı açısından kıraç ve taban alanlara bakıldığında en yüksek dal sayısının taban alandan alındığı (26.87 adet), en düşük dal sayısının ise kıraç alandan (14.(H) adet) elde edildiği saptanmıştır. Her iki yerde de çeşitler arasında dal sayısı açısından farklılıklar oluşmuş ve en fazla dal sayısı 26.87 adet ile Yenice çeşitinden alınmıştır. Bu çeşiti 21.53 adet ile Dinçer çeşiti izlemiştir. En düşük dal sayısı kıraç alanda 14.00 ile Dinçer çeşitinden alınmıştır. Dal sayısı taban alana göre kıraç alanda daha düşük olmuştur. Yağ veriminde, dal sayısı açısından kıraç ve taban alanlara bakıldığında en yüksek dal sayısının taban alandan alındığı (36.87 adet), en düşük yağ için dal sayısının ise kıraç alandan (14.37 adet) elde edildiği saptanmıştır. Her iki yerde de çeşitler arasında yağ için dal sayısı açısından farWMlar oluşmuş ve en fazla dal sayısı 36.87 adet ile 5-154 hattından alınmıştır. Bu çeşiti 21.00 adet ile Yenice çeşiti izlemiştir. En düşük dal sayısı 14.37 adet ile Yenice çeşitinden alınmıştır. Yağ için dal sayısı açısından taban alandan elde edilen değerler kıraç alandan elde edilen değerlere göre daha fazla olmuştur. 3. Tabla Sayısı: Ç3çek verimi denemesinde tabla sayısı açısından kıraç ve taban alanlara bakıldığında en yüksek tabla sayısının taban alandan alındığı (25.23 adet), en düşük tabla sayısının ise kıraç alandan (1Z53 adet) elde edildiği saptanmıştır. Her iki yerde de çeşitler arasında tabla sayısı açısından farklılıklar oluşmuş ve en fazla tabla sayısı 25.23 adet ile Yenice çeşitinden alınmıştır. Bu çeşiti ortalama 19.57 adet ile 5-154 hattı izlemiştir. Tabla sayısı taban alana göre kıraç alanda daha düşük olmuştur. Yağ veriminde ise, tabla sayısı açısından kıraç ve taban alanlara bakıldığında en yüksek tabla sayısının taban alandan alındığı (33.53 adet), en düşük yağ için tabla sayısının ise kıraç alandan (10.10 adet) elde edildiği saptanmıştır. Her iki yerde de çeşitler arasında yağ için tabla sayısı açısından farklılıklar oluşmuş ve en fazla tabla sayısı ortalama olarak 23.02 adet ile 5-154 hattından alınmıştır. Bu çeşiti 15.33 adet ile Dinçer çeşiti izlemiştir. En düşük tabla sayısı 14.40 adet ile Yenice çeşitinden alınmışta-. Yağ için tabla sayısı açısından taban alandan elde edilen değerler kıraç alandan elde edilen değerlere göre daha fazla olmuştur.61 4. Çiçek Verimi: Çiçek verimi açısından kıraç ve taban alanlara bakıldığında en yüksek çiçek veriminin taban alandan alındığı (12.73 kg/ da), en düşük çiçek veriminin ise yine taban alandan (4.70 kg/ da) elde edildiği saptanmıştır. Her iki yerde de çeşitler arasında çiçek verimi açısından farklılıklar oluşmuş ve en fazla çiçek verimi 12.73 kg/ da ile Yenice çeşitinden alınmıştır. Bu çeşiti yine taban alanda 10.86 kg/da ile Dinçer çeşiti izlemiştir. En düşük çiçek verimi taban alanda 4.70 kg/ da ile 5-154 hattından alınmıştır. Kıraç alanda çiçek verimi bakımından birbirine yakın değerler alınmıştır. Çiçek verimi taban alanda kıraç alana göre daha fazla olmuştur. 5. Tohum Verimi: Tohum verimi açısından kıraç ve taban alanlara bakıldığında en yüksek tohum veriminin kıraç alandan alındığı (125.80 kg/da), en düşük tohum veriminin ise yine kıraç alandan (17.20 kg/da) elde edildiği saptanmıştır. Her iki yerde de çeşitler arasında tohum verimi açısından farklılıklar oluşmuş ve en fazla tohum verimi 127.10 kg/da ile 5-154 hattından alınmıştır. Bu çeşiti 125.80 kg/ da ile Dinçer çeşiti izlemiştir. En düşük tohum verimi 17.20 kg/ da ile Yenice çeşitinden alınmıştır. Tohum verimi bakımından kıraç alandan elde edilen değerler taban alandan elde edilen değerlere göre daha fazla olmuştur. 6. Ham Yağ Oranı: Ham yağ oranı açısından kıraç ve taban alanlara bakıldığında en yüksek ham yağ oranının kıraç alandan alındığı (% 39.20), en düşük ham yağ oranının ise taban alandan (% 29.00) elde edildiği saptanmıştır. En fazla ham yağ oranı kıraç alanda % 39.20 ile 5-154 hattmdan elde edilirken, bunu taban alanda % 36.90 ile 5-154 hattı izlemiştir. Her iki alanda da ham yağ oranı 5-154 hattı diğer çeşitlere göre daha fazla olmuştur. Kıraç ve taban alanlarda yağ verimi açısından 5-154 hatünm önemli bir çeşit olduğu ortaya çıkmıştır. Ham yağ oranı bakımından çeşitler arasında kıraç alanda elde edilen değerler taban alanda elde edilen değerlerden daha fazla olmuştur. 7. Yağ Verimi: Yağ verimi açısından kıraç ve taban alanlara bakıldığında en yüksek yağ veriminin kıraç alandan alındığı (49.53 kg/ da), en düşük yağ veriminin ise taban alandan (5.63 kg/ da) elde edildiği saptanmıştır. Çeşitler arasında yağ verimi ortalamaları açısından farklılıklar oluşmuş ve en fazla yağ verimi kıraç alanda 49.53 kg/ da ile 5-154 hattından alınmıştır. Bu çeşiti 42.36 kg/ da ile kıraç alanda Dinçer çeşiti izlemiştir. En düşük yağ verimi 5.6362 kg /da ile taban alanda Yenice çeşitinden alınmıştır. Yağ verimi bakımından kıraç alandan elde edilen değerler, taban alandan elde edilen değerlere göre daha fazla olmuştur. 8. Protein Oranı: Protein oranı açısından kıraç ve taban alanlara bakıldığında en yüksek protein oranının taban alandan alındığı (% 17.07), en düşük protein oranının ise kıraç alandan (% 11.77 ) elde edildiği saptanmıştır. Çeşitler arasında protein oranı ortalamaları açısından farklılıklar oluşmuş ve en fazla protein oranı taban alanda % 17.07 Yenice çeşitinden elde edilmiştir. Bunu taban alanda % 16.37 ile 5-154 hattı izlemiştir. En düşük protein oranı % 11.77 5-154 hattından alınmıştır. Protein oranı bakımından çeşitler arasında ortalama olarak elde edilen değerler birbirine yakın olarak bulunmuştur. 9. Kabuk Oranı: Kabuk oranı açısından kıraç ve taban alanlara bakıldığında en yüksek kabuk oranının taban alandan alındığı (% 59.87), en düşük kabuk oranının ise yine taban alandan (% 51.30) elde edildiği saptanmıştır. Her iki yerde de çeşitler arasında kabuk oranı açısından farklılıklar oluşmuş ve en fazla kabuk oranı taban alanda % 59.87 ile Yenice çeşitinden elde edilmiştir. Bunu kıraç alanda % 55.10 ile Dinçer çeşiti izlemiştir. En düşük kabuk oranı % 51.30 ile Dinçer çeşitinden alınmıştır. Kabuk oranı bakımından çeşitler arasında kıraç ve taban alanlarda elde edilen değerler taban alanda daha fazla olmuştur. Kıraç alanda ise birbirine yakın değerler alınmıştır. 10. Bin Tane Ağırlığı: 1000 tane ağırlığı açısından kıraç ve taban alanlara bakıldığında en yüksek 1000 tane ağırlığının taban alandan alındığı (44.6 gr), en düşük 1000 tane ağırlığının ise kıraç alandan (36.9 gr) elde edildiği saptanmıştır. Çeşitler arasında 1000 tane ağırlığı ortalamaları açısından farklılıklar oluşmuş ve en fazla 1000 tane ağırlığı taban alanda 4.46 gr ile Dinçer çeşitinden elde edilmiştir. Bunu kıraç alanda 43.8 gr ile Dinçer çeşiti izlemiştir. En düşük 1000 tane ağırlığı 36.9 gr ile Yenice çeşitinden alınmıştır. 1000 tane ağırlığı bakımından çeşitler arasında kıraç ve taban alanlarda elde edilen değerler taban alanda daha fazla olmuştur.