Kızıldağ (Hatay) ve Tekirova (Antalya) ofiyolitlerinin jeokimyası ve petrolojisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Jeoloji Mühendisliği, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2004
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Utku Bağcı
Danışman: Osman Parlak
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:öz DOKTORA TEZİ KIZILDAĞ (HATAY) VE TEKİROVA (ANTALYA) OFİYOLtTLERİNİN JEOKİMYASI VE PETROLOJİSt Utku BAĞCI ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ JEOLOJİ MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI Danışman: Doç.Dr. Osman PARLAK Yıl: 2004, Sayfa: 255 Jüri: Doç.Dr. Osman PARLAK ProfDr. Fikret İŞLER Prof.Dr. Mesut ANIL ProfDr. Servet YAMAN Doç.Dr. Musa ALPASLAN Kizıldağ (Hatay) ve Tekirova (Antalya) ofiyolitleri Neotetis okyanusunun güney koluna ait Geç Kretase yaşlı okyanusal litosfer kalıntılan olarak Arap ve Toros platformları üzerinde tektonik dokanakla yer almaktadırlar. Kizıldağ (Hatay) ofiyoliti tabandan tavana doğru tam bir ofiyolit stratigrafisi sunmakta ve harzburjitik tektonitler, ultramafik-mafik kümülatlar, izotrop gabro, levha dayk kompleksi ve volkanik kayaçlan içermektedir. Tekirova (Antalya) ofıyolitinde ise sadece en üst kesimi oluşturan volkanik birimler görülmemekte ve tabandan tavana doğru harzburjitik tektonitler, ultramafik-mafik kümülatlar, izotrop gabro, levha dayk kompleksine ait kayaçlan içermektedir. Her iki ofiyolit masifinde gözlenen kümülat kayaçlar Kizıldağ (Hatay) ofiyolitinde 165 ile 700 m arasında, Tekirova (Antalya) ofiyolitinde ise yaklaşık 5-6 km'lik bir kalınlık sunmaktadırlar. Bu kayaçlar magmatik bantlaşma-laminalanma, çapraz-dereceli tabakalarıma gibi kümülat yapıları sunmaktadırlar. Ayrıca izoklinal kıvrımlarıma, akma yapısı gibi plastik deformasyon yapıları da görülmektedir. Her iki ofiyolite ait kümülat istifi genel olarak dünit, verlit, lerzolit, olivinli klinopiroksenit, olivinli gabronorit, olivinli gabro, gabronorit ve gabro gibi kayaçlan içermektedir. Kizıldağ (Hatay) ofiyolitine ait kümülat istifinde mineral fazlarının kristallerime sırası Olivin (Fo 86-77)±krom spinel- ?klinopiroksen (Mg# 92-76)- »plajiyoklaz (An 94- 83)-»ortopiroksen (Mg# 87-79), Tekirova (Antalya) ofiyolitinde ise Olivin (Fo 88-76)±krom spinel- »klinopiroksen (Mg# 92-76)- »ortopiroksen (Mg# 86-70)- »plajiyoklaz (An 97-84) şeklindedir. Her iki ofiyolit masifindeki kümülat kayaçlann ana-iz element içerikleri ve mineral fazlarının kimyasal özellikleri bu kayaçlann okyanus içi dalma batma zonu üzerinde (Supra-Subduction Zone-SSZ tipi) oluştuklarını göstermektedir. Ayrıca bu ofiyolitlere ait izole dayk, levha dayk, izotrop gabro ve volkanik kayaçlara ait jeokimyasal veriler de dalma-batma ile ilişkili bir tektonik ortamı işaret etmektedir. Kümülat kayaçlarda yüksek anortit içerikli plajiyoklazlar (An 97-83), yüksek magnezyum içerikli olivin (Fo 88-76), klinopiroksen (Mg# 92-76) ve ortopiroksenler (Mg# 87-70) görülmesi, ayrıca mineral fazlarının kristallerime sırasında klinopiroksenin plajiyoklazdan önce kristallenmesi bu kayaçlann dalma-batma zonu üzerindeki bir tektonik ortamda orta-yüksek basınç ortam şartlarında oluştuklarını işaret etmektedir. Bu verilere göre Kizıldağ (Hatay) ve Tekirova (Antalya) ofiyolitlerine ait kümülatlar dar ve uzun magma konduitleri (kanal) içerisine dönemsel olarak gelen magmanın soğuyup katılaşması ile oluşmaktadır. Bu konduit (kanal) sistemleri kabuk içerisinde yer alan magma odası seviyesinden (<2.5 kbar) manto içerisinde 30 km derinliğe (-10 kbar) kadar uzanabilmektedir. Kizıldağ (Hatay) ve Tekirova (Antalya) ofîyolitlerini oluşturan ilksel bazaltik magmanın kısmi ergime olaylanna bağlı olarak manto içerisinde oluşması ve konduit (kanal) sistemi içerisinde yukarıya doğra hareket etmesi sırasında fraksiyonel kristallenmeye bağlı olarak kristallerin konduitlerin (kanalların) kenarları boyunca mekanik olarak çökmesi ile plütonik kesimde özellikle ultramafik kümülatlann oluştuğu düşünülmektedir. Konduit (Kanal) sistemleri boyunca yukarıya doğru taşınan magmanın bir kısmı belirtildiği gibi yüksek-orta basınç ortamında oluşan kümülat kayaçlan oluşturmakta, diğer kısmı ise kabuk içerisinde yer alan magma odası içerisine ulaşarak diğer plütonik, yanderinfik ve volkanik kayaçlann oluşmasını sağlamaktadır. Anahtar kelimeler: Ofiyolit, kümülat, okyanus içi dalma-batma zonu, yüksek basınç mineral fraksiyonlaşması.