Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki dinleme metinlerinin eleştirel dinleme ölçütleri bağlamında incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkçe Sosyal Bilgiler Eğitimi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MURAT TATAR
Danışman: Ömer Tuğrul Kara
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Dinleme, dört temel becerinin temelinde yer almakla birlikte günümüzde teknolojik imkânların da tanıdığı olanaklar dâhilinde ortaokul öğrencilerinin günlük hayatta en fazla kullandığı becerilerden biridir. Dinlemenin hem fiziksel hem de bilişsel bir tarafının olması bu beceriyi öğrencilere kazandırabilmek adına öğretmenlere daha hassas bir misyon yüklemektedir. Bu sebeplerden dolayı söz konusu beceriye dair kazanımların edinimi öğrencilere gerek günlük hayatta gerekse okul hayatında başarıya ulaşmada yardımcı olacaktır. Ortaokul seviyesinden itibaren bireylerin dinlediği uyarıcıları sorgulayıcı, yorumlayıcı bir tutum içerisinde olmaları eleştirel dinlemeyi dinleme becerisinin önemli bir parçası haline getirmektedir. Bu konuda Türkçe dersinin ve Türkçe ders kitabındaki dinleme metinlerinin öğrencileri eleştirel dinlemeye yönlendirici bir özellik taşıması gerektiği aşikârdır. Öğrencilerin bu metinlerden yola çıkarak edinebilecekleri eleştirel dinleme kazanımları, onlara karşı karşıya kaldıkları dinleme uyarıcılarını analiz etme, bunlara yönelik eleştirel düşünebilme yetisi kazandırabilecektir. Bu sebeple metinlerin eleştirel dinleme ölçütlerine uygun olup olmaması durumu önem kazanmaktadır. Bu çalışmada, ders esnasında başat kaynak olarak kullanılan ortaokul Türkçe ders kitabındaki dinleme metinlerinin eleştirel dinleme ölçütlerine ne derecede sahip olduğu, bu metinlerin öğrencilere dinledikleri materyallere eleştirel bir tutumla yaklaşma becerisini kazandırmaya ne ölçüde yardımcı olabileceği ortaya konmaya çalışılmıştır. Nitel araştırma yaklaşımının benimsendiği çalışmada verilerin toplanmasında doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. 5, 6, 7 ve 8. sınıf seviyelerinden her bir seviyeden 8 adet olmak üzere toplamda 32 dinleme metni incelenmiştir. İncelenen dinleme metinlerinin 18'inin eleştirel dinleme ölçütlerini karşılayıp 14'ünün karşılamadığı görülmüştür. Bu sonuç, dinleme metinlerinin çoğunluğunun eleştirel dinleme ölçütlerini karşılasa da ölçütlere uymayan görmezden gelinemeyecek sayıda metin olduğunu göstermiştir.