Modernist Türk romanında depresif ve nevrotik karakterlere psikanalitik bir yaklaşım

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2016

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Banu Antakyalı

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): MUSTAFA APAYDIN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bilinçli olarak tanımlanan pek çok olay, davranış ve rastlantının altında bilinçaltında yatan nedenler etkili olmaktadır. Görüneni değil, görünenin altında yatan etkenleri anlama yoluyla bireyi ve sorunlarını tanıma, insan davranışlarının nedenlerini daha iyi yorumlayabilme için kullanılan Freud'un geliştirdiği psikanalitik eleştiri yöntemi, sanat eserlerinin anlaşılıp yorumlanmasında geniş olanaklar sunmuştur. Bu tez çalışması, modernist Türk romanlarında önemli bir yere sahip olan depresif ve nevrotik karakterleri seçtiğimiz romanların özelinde psikanalitik açıdan irdelemeyi amaçlar. Araştırmada, yöntem olarak başta Freud olmak üzere, onu takip eden ya da küçük farklılıklarla ondan ayrılan psikanalistler ve nevroz çözümlemesinde Karen Horney'in yaklaşımlarından yararlanılmıştır. Çalışmada, modernist Türk romanının öncülerinden sayılan Ahmet Hamdi Tanpınar, Hikmet Erhan Bener, Leyla Erbil, Oğuz Atay, Selim İleri, Adalet Ağaoğlu, Yusuf Atılgan, Pınar Kür, Tezer Özlü gibi çoğu Freud öğretisini benimseyen yazarların seçilen romanlarında, klinik depresif, manik depresif ve nevrotik tanısı olan ana karakterlerin ruhlarındaki saplantıların, açmazların, acıların, korkuların, yalnızlığın ve parçalanmışlığın nedenlerinin çocukluk dönemindeki travmatik yaşantılara bağlı olduğunu, Freud'un öne sürdüğü psikanalitik görüşlerden hareketle ortaya koyduk. Analiz edilen her romanın ardından kısa bir değerlendirme yaparak, yetişkin dönem yaşamındaki uyumsuzlukların nedenini Freud'un bakış açısına göre yorumlayıp çocukluk döneminde yaşanan olaylara ve önemlisi ebeveynin yetersiz sevgi ve ilgisine dayalı olduğu tespitinde bulunduk. Tezimizde vardığımız sonuçları belirttikten sonra, çalışmamıza konu olan romanların ve yararlandığımız kuramsal kitapların kaynakçasını sunduk. Anahtar kelimeler: Psikanalizm, Sigmund Freud, modernizm, depresyon, nevroz.