İş Sağlığı ve Güvenliğinde Yapay Zeka Uygulamaları

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Maden Mühendisliği, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SALİH İLHAN

Danışman: Özen Kılıç

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Çalışma alanlarındaki en yüksek yaralanma ve ölüm olayları, inşaat sektöründe meydana gelmektedir. Ölümcül yaralanmalara ve sakatlıklara engel olunması için geleneksel güvenlik tedbirleri yerine gelişmiş güvenlik sistemleri uygulanmasının yanı sıra çalışanların koruyucu ekipmanlarını usulüne uygun şekilde kullanıp kullanmadığının denetlenmesi önem arz etmektedir. İş kazalarına karşı etkin bir önlem olan baret kullanımı aynı zamanda yasal bir zorunluluk olarak önemini korumaktadır. Yapay zeka tabanlı bilgisayarlı görü sayesinde videolardan ya da görüntülerden gözetleme yaparak sınıflandırma ve nesne tespiti yapma, oldukça yaygın olan bir çalışma sahası sunmaktadır. Nesne tespiti üzerine yoğunlaşan ana akım, gerçek zamanlı tahminleri tek aşamalı dedektörlerin, çift aşamalı dedektörlere göre daha iyi performans sunduğunu kabul etmektedir. Çalışmada tek aşamalı dedektörler içerisinde hızı ve doğruluğu ile ön plana çıkan YOLOv9 modeli incelenmiştir. Modeli eğitebilmek için 3 farklı veri seti birleştirilerek 2107 adet görüntüden oluşan tek bir veri seti oluşturulmuştur. Elde edilen veri seti inşaat alanlarındaki gerçek yaşamı yansıtan baret, insan, yelek, eldiven ve kulaklık görüntülerden meydana gelmektedir. YOLOv9 modelinin farklı versiyonları 25, 50, 75, 100 epokluk eğitime tabi tutulmuş olup, en başarılı performans, gelan-e versiyonun 100 epokluk eğitiminde görülmüştür. Elde edilen sonuçlar; kesinlik 0,679, duyarlılık 0,772, F-1 puan 0,72, mAP50 değeri 0,737, mAP50-95 değeri 0,431 olarak bulunmuştur. Bu çalışmada, YOLOv9 modelinin hız ve doğruluk performansı, baret kullanımının tespiti açısından incelenmiştir. Deneysel sonuçlar, modelin baş yaralanmalarını önlemede etkin bir role sahip baret kullanımını tespit görevlerinde yüksek bir başarı sağladığını göstermiştir. Model aynı zamanda sadece baret tespitinde değil, yelek, kulaklık ve iş sahasına yetkisiz giriş yapmaya çalışan kişilerin sınıflandırma ve tespitinde de yüksek performans sergilemiştir.