20.Yüzyıl Hadis Eksenli Oksidentalizm Çalışmaları -Fuat Sezgin Örneği-
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Ali Karakaş
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): BEKİR TATLI
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Hz. Muhammed (s.a.v.), İslâm dininin iki kaynağı olarak Kur'ân ve sünneti bırakmıştır. Kur'ân, bu dinin ana kaynağıdır. Sünnet ise, Kur'ân'ın tefsir ve açıklaması durumundadır. Başlangıcından bu yana Müslüman ilim adamları, ağırlıklı olarak bu iki konu üzerinde çalışmalarda bulunmuşlardır. Haliyle İslâm'a inanmayanlar, onun aleyhinde çeşitli faaliyetleri sürdürmüşlerdir. Bunlar, özellikle batı dünyasında zamanla kurumsallaşarak oryantalizm adı altında faaliyetlerini organizeli bir şekilde sürdürmeye devam etmişlerdir. Batı kökenli oryantalizm kelimesi, şarkiyatçılık ve doğu bilimi olarak bilinmektedir. Onlar, günümüzde de çeşitli isimlerin altınde İslâm âleminin ve genel olarak doğunun her yönünü ele alıp incelemeketedirler. Oryantalizme karşı bir tepki niteliğinde ortaya çıkan çalışmalar, oksidentalizm olarak tanıtılmaktadır. Yine batı kökenli olan oksidentalizm, ğarbiyatçılık ve batı bilimleri diye bilinmektedir. Oksidentalizm, oryantalizm kadar organizeli bir şekilde faaliyet gösterememektedir. Çünkü oryantalizmin arkasında kilise ve batının kurumsal desteği bulunmaktadır. Oksidentalizmin arkasında ise böyle kurumsal bir destek bulunmamaktadır. Oksidentalizm hareketi, İslâm âleminde bireysel faaliyetler şeklinde gelişmeye devam etmektedir. Bu faaliyetler, çeşitli İslâm devletlerinde geliştiği gibi, Türkiyede de kendini göstermektedir. Aslında bu alandaki çalışmaların izlerine, dünyanın çeşitli yerlerinde rastlamak mümkündür. Oryantalist düşünce İslâm'ın çeşitli yönlerini hedef alıp saldırırken, özellikle hadis sahasına geniş yer vermektedir. Ona göre oksidentalizmde de, hadis savunusu önemli bir yer almaktadır. Bu nedenle günümüze kadar hadis oksidentalizmi alanında çeşitli eserlerin yazıldığına şahit olmaktayız. Muhammed Mustafa el-Azâmî ve M. Fuat Sezgin, bu alanda eser yazanların başında gelmektedir. İslâm bilim tarihi alanında kendisini kabul ettiren Sezgin, hadis oksidentalizmi konusunda da büyük bir boşluğu doldurmaktadır. Onun, hadis kültürünün şifâhî nakilden ziyade yazılı belgelere dayandığı ve senetlerde yer alan ravilerin birer yazılı belgeyi ifade ettiğine dair iddiası, oryantalistler tarafından incelenmeye devam etmektedir. Onun"Buhârî'nin Kaynakları Hakkında Araştırmalar" isimli eseri, bu konuda yapılmış önemli bir çalışmadır. Bu kitapta, rivayet kültürünün oluşum ve gelişimi hakkında bilgi verildikten sonra, dört bölüm işlenmektedir. Bu bölümlerin birincisinde, hadislerin ilk yazılı kaynakları, ikincisinde Buhârî'nin Kur'ân tefsiri ve filolojik kaynakları üzerinde durulmaktadır. Üçüncü bölümde, Buhârî'nin "el-Câmiu's-Sahîh" adlı hadis kitabının farklı rivayetleri, dördüncü bölümde ise bu hadis kitabının lahikaları incelenmektedir. Bu eserinde özellikle Buhârî ile ilgili ciddi tenkitlerde bulunan Sezgin'in de tekide açık çeşitli yönleri de bulunmaktadır. Sezgin'in bu alandaki çalışmaları, Türkiyede, İslâm âleminin diğer ülkelerinde ve batı dünyasında ele alınarak incelenmektedir. Bu nedenle onun hakkında çeşitli akademik çalışmaların yapıdığına şahit olmaktayız. Onun hadis oksidentalizmi alanındaki çalışmaları ilehadisin değişik konuları ile ilgili modern hadis tartışmaları devam etmektedir. Anahtar Kelimeler: Oryantalizm, oksidentalizm, hadis oksidentalizmi, Buhârî, Fuat Sezgin.