Babası İle Olumlu/Olumsuz İlişkisi Olan Tek Ebeveynli Ön Ergenlerin Aile İçi İlişkilerine Yönelik Kurgularının Repertuar Ağı Tekniği İle İncelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eğitim Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: YASİN EMRE GÜNEY
Danışman: İsmail Sanberk
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada babası ile ilişkileri olumlu veya olumsuz olan tek ebeveynli ön ergenlerin aile içi ilişkilerini ne şekilde kurguladıkları repertuar ağı tekniği ile incelenmiştir. Bu çalışmanın amacı; tek ebeveynli ailelerde büyüyen ön ergenlerin babalarıyla kurdukları olumlu ya da olumsuz ilişkilerin aile içi dinamikleri nasıl etkilediğini, özellikle de çocukların zihinsel kurguları aracılığıyla bu ilişkileri nasıl algılayıp anlamlandırdıklarını ortaya koymaktır. Araştırma grubu 2025–2026 eğitim öğretim yılında Hatay ili Payas ilçesindeki üç ortaokulda öğrenim gören ve ebeveynleri boşanmış olan 65 öğrenci oluşturmaktadır. Bu öğrencilere Kişisel Bilgi Formu, Ergen Boşanma Sonrası Yaşama Uyum Ölçeği ve Leuven Algılanan Ana Babalık Ölçeği uygulanmış; her iki ölçekten de tutarlı biçimde en yüksek puanları alan beş öğrenci "baba ilişkisi olumlu", en düşük puanları alan beş öğrenci ise "baba ilişkisi olumsuz" grup olarak seçilmiştir. Ölçek uygulanan öğrencilerin 37'si kız, 28'i erkek olup yaş ortalaması 14,3'tür; Repertuar Ağı Tekniği uygulanan 10 katılımcının ise 6'sı kız, 4'ü erkek olup yaş ortalaması 13,8'dir. Bu çalışma, nitel vaka analizi yaklaşımıyla yürütülmüş olup betimsel ve çoklu vaka çalışması olarak yapılandırılmıştır. Vaka çalışmalarının doğası gereği amaç, istatistiksel genelleme yapmak değil, sınırlı sayıdaki olguyu derinlemesine inceleyerek kuramsal açıklamalar geliştirmektir. Bu nedenle araştırma, dış geçerlikten ziyade iç geçerliliğe odaklanan idiyografik bir karakter taşımakta ve elde edilen bulgular bir evrene genellenemese de analitik genelleme yoluyla ilgili kurama katkı sunmayı hedeflemektedir. Çalışmada, Repertuar Ağı görüşmeleri aracılığıyla her katılımcının aile içi ilişkilere ilişkin bilişsel temsilleri ortaya çıkarılmış; kişisel yapıların belirlenmesi, elementlerin karşılaştırılması ve bu yapıların öz kimlik grafiği üzerinde konumlandırılması yoluyla veriler kapsamlı biçimde analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular babasıyla ilişkisini olumsuz algılayan ön ergenlerin büyük çoğunluğunun baba ile karşılıklı ilişkilerini, boşanma öncesi ve sonrasını ve ebeveynler arası ilişkiyi çoğunlukla mesafe, çatışma, ihmal ve güvensizlik gibi olumsuz kişisel yapılarla temsil ettiklerini; öz kimlik grafiğinde boşanma ve baba ile ilgili elementlerin birbirine yakın, "tanıdığım en iyi baba" ve "ideal baba–çocuk ilişkisi" elementlerinden ise belirgin biçimde uzak konumlandığını göstermiştir. Buna karşılık, babasıyla ilişkisini olumlu algılayan ön ergenlerde baba ile karşılıklı ilişki, ebeveynler arası ilişki ve boşanma sonrası sürecin kabul, ilgi, destek ve iş birliği gibi daha olumlu yapılarla kurgulandığı; "babanın seninle ilişkisi", "senin babanla ilişkin", "tanıdığım en iyi baba" ve "ideal baba–çocuk ilişkisi" elementlerinin öz kimlik grafiğinde birbirine yakın kümelendiği görülmüştür. Temel bileşenler analizi ve elementler arası Öklid uzaklık katsayıları, olumlu ilişki grubunda baba figürünün benlik ve ideal ilişki temsillerine yapısal olarak daha entegre olduğunu, olumsuz ilişki grubunda ise boşanma ve baba ile ilgili temsillerin bilişsel düzeyde ayrışma ve kırılganlık ekseninde örgütlendiğini ortaya koymuştur. Anahtar kelimeler: Ön ergenlik, tek ebeveynli aile, repertuar ağı tekniği, aile içi ilişki kurguları, kişisel yapılar kuramı