Kaynaştırma Eğitiminde Çok Yönlü Müdahale Çalışmalarının Özel Gereksinimli Öğrencilerin Algıladıkları Akran Desteği ve Eğitimlerini Değerlendirmelerine Etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çukurova Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Eğitim Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DEMET ŞİŞLİ
Danışman: İsmail Sanberk
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Günümüz eğitim sistemlerinde tüm öğrencilerin bireysel farklılıklarına rağmen nitelikli eğitime erişimini güvence altına almak, eğitim politikalarının temel öncelikleri arasındadır. Bu bağlamda kaynaştırma eğitimi, özel gereksinimli öğrencilerin akranlarıyla birlikte aynı eğitim ortamını paylaşmalarını sağlayarak hem akademik hem de sosyal gelişimlerini destekleyen kapsayıcı bir yaklaşım olarak önem kazanmıştır. Bu araştırma ile kaynaştırma eğitiminin verildiği ilkokul dördüncü sınıf düzeyindeki özel gereksinimli öğrencilerin; a) Sınıf öğretmenlerine verilen Kaynaştırma Eğitim Programının öğretmenlerin tutumlarına, sosyal kabullerine ve bilgi gereksinimleri üzerine etkisi, b) Ailelere verilen Kaynaştırma Eğitimine Tabi Özel Gereksinimli Öğrencilerin Ailelerine Yönelik Eğitim Programının ailelerin gereksinimlerini giderme üzerindeki etkisi, c) Sınıf arkadaşları ile yürütülen eğitsel oyunların öğrencilerin empati düzeylerine ve sosyal kabullerine etkisi, d) Özel gereksinimli öğrencilerin algıladıkları sosyal destek düzeyi ve eğitimlerini değerlendirmeleri üzerindeki etkisi incelenmiştir. Araştırma, karma yöntem olarak tasarlanmış olup, hem nitel hem nicel araştırma yöntemlerinden elde edilen verilerin birleştirilmesi ve bütünleştirilmesi hedeflenmiştir. Araştırma, çok aşamalı yöntemler araştırma desenine göre, üç ana aşamadan (ihtiyaçların belirlenmesi-uygulamaya hazırlık-deneysel süreç) oluşmaktadır. Araştırmada özel gereksinimli öğrenciler, bunların öğretmenleri, aileleri ve sınıf arkadaşlarından deney ve kontrol grupları oluşturulmuştur. Çalışmanın deney grupları, bir ilkokuldaki 4. Sınıf düzeyindeki altı özel gereksinimli öğrenci, bu öğrencilerin altı velisi, bu öğrencilere eğitim veren beş sınıf öğretmeni ve bulundukları sınıflardaki 112 sınıf arkadaşları yer almıştır. Kontrol gruplarında ise, diğer ilkokuldaki 4. sınıf düzeyindeki altı özel gereksinimli öğrenci, bu öğrencilerin altı velisi, bu öğrencilere eğitim veren beş sınıf öğretmeni ve 72 sınıf arkadaşları yer almaktadır. Deney gruplarında öğretmenlere haftada bir olmak üzere altı hafta, ailelere yedi hafta, özel gereksinimli öğrencilerin bulundukları sınıflarda sekiz hafta hazırlanan programlar uygulanmıştır. Kontrol gruplarına ise herhangi bir uygulama yapılmamıştır. Araştırmada kullanılan nicel ve nitel veri toplama araçları; Öğretmen Bilgi Formu, Öğrenci Bilgi Formu, Kaynaştırma Eğitimi Alan Çocukların Aile Bilgi Formu, Özel Gereksinimli Bireylere Yönelik Öğretmen Sosyal Kabul Ölçeği, Öğretmen Bilgi Testi, Kaynaştırma Eğitimi Tutum Ölçeği, Kaynaştırma Eğitimi Alan Çocuğa Sahip Ailelerin Gereksinim Ölçeği, Çocuklar İçin Empati Ölçeği, Algılanan Sosyal Destek Ölçeği; Kaynaştırma Eğitimine Tabi Özel Gereksinimli Öğrenciler İçin Görüşme Formu, Aile Görüşme Soruları, Öğretmen Görüşme Soruları, Akran Tercih Formu, Liste Derecelendirme Formu ve Akran Etkileşimi Kontrol Listesi Gözlem Formu'dur. Araştırmada elde edilen nicel verilerin çözümlenmesi aşamasında, "farklar arasındaki farkın anlamlığını test etmek için farkların farkı analizi" yapılmıştır. İstatiksel sonuçların yorumlanmasında, 0,05 anlamlılık düzeyi aranmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşme ve gözlem formları aracılığıyla elde edilen nitel veriler ise betimsel yöntemle analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda, hazırlanan ve deney grubuna uygulanan Kaynaştırma Eğitim Programının öğretmenlerin, kaynaştırma eğitimine tabi özel gereksinimli öğrencilere karşı sosyal kabulleri, tutumları ve bilgi düzeyleri üzerinde olumlu etkisi olduğu görülmüştür. Ayrıca, Kaynaştırma Eğitimine Tabi Özel Gereksinimli Öğrencilerin Ailelerine Yönelik Eğitim Programının özel gereksinimli öğrencilerin ailelerinin eğitim gereksinimleri üzerinde olumlu etkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Kaynaştırma eğitiminin verildiği ve özel gereksinimli öğrencilerin bulunduğu sınıflarda ise uygulanan eğitsel oyunların, akranlarının empati becerileri ve sosyal kabulleri üzerinde olumlu etkisi olduğu görülmüştür. Araştırmada ulaşılan bir diğer bulgu da yapılan müdahale çalışmalarının ve eğitsel oyunların, deney grubu özel gereksinimli öğrencilerin öğretmenden, ailelerinden ve arkadaşlarından algıladıkları sosyal destek ve okulda aldıkları eğitimi değerlendirmeleri üzerinde olumlu bir etkisinin olduğu görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Kaynaştırma Eğitimi, Özel Gereksinimli Öğrenci, Aile Bilgi Gereksinimi, Sosyal Kabul, Algılanan Sosyal Destek.