Otistik ve Zihinsel Özürlü Çocukların Annelerinde Kaygı, Depresyon, Aleksitimi ve Genel Psikolojik Değerlendirme.
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eğitim Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2000
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Sunay FIRAT
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): TURAN AKBAŞ
Özet:ÖZET OTİSTİK VE ZİHİNSEL ÖZÜRLÜ ÇOCUKLARIN ANNELERİNDE KAYGI, DEPRESYON, ALEKSİTİMİ VE GENEL PSİKOLOJİK DEĞERLENDİRME Sunay Fırat Yüksek Lisans Tezi, Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı Danışman: Doç. Dr. Turan AKBAŞ Ocak 2000, 77 sayfa Bu araştırmanın amacı, otistik ve zihinsel özürlü çocukları olan annelerin kaygı, depresyon, aleksitimi ve genel psikolojik değerlendirmeleri (ruhsal belirti) arasında farklılık olup olmadığını incelemektir. Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı'na Mayıs 1996- Ağustos 1999 yıllan arasında başvuran, otistik bozukluk ve zihinsel engelli tanısı almış 3-12 yaş grubu çocukların anneleri bu araştırmanın çalışma grubunu oluşturmaktadır. Polikliniğe başvuran, çocuk ruh sağlığı uzmanlarınca DSM-IV tam ölçütleri ve klinik gözlemlere göre en az bir yıl önce tanı almış otistik ve zihinsel engelli çocukların anneleri çalışma grubunu oluşturmaktadır. STAI Kaygı Ölçeği, Beck Depresyon Ölçeği, Aleksitimi Ölçeği ve Ruhsal Belirti Tarama listesi'ne göre normal ve patolojik olarak sınırlandırıldığında otistik çocukların annelerinde depresif olmayanların oram %27.5 iken zihinsel özürlü çocukların annelerinde %55.3'tür (p=0.04). Durumluk-Sürekli Kaygı ve Aleksitimi gruplar arasında farklı bulunmamıştır. Ruhsal Belirti Tarama Listesi genel oram ve alt ölçeklerine bakıldığında Somatizasyon, Kişilerarası Duyarlılık ve Ek Skala alt ölçekleri dışında kalan tüm alt ölçeklerde otistik grupta patolojik anne oranı zihinsel özürlü çocukların annelerine oranla anlamlı şekilde yüksek bulunmuştur (p<0.05).Otistik çocukların annelerinde Dururduk (STAI-l)-Sürekli (STAI-2) Kaygı Envanteri, Beck Depresyon Ölçeği ortalamaları yaş, meslek ve bakıcı faktörleri için istatistiksel olarak anlamlı fark göstermektedir. (p<0.05). Çocukla ilgili faktörler incelendiğinde erkek çocukları olanlarda Durumluk (STAI-l)-Sürekli (STAI-2) Kaygı Envanteri ortalaması istatistiksel olarak anlamlı şekilde yüksek bulunmuştur. (p<0.01). Genç, eğitimsiz, çalışan ve bakıcısı olmayan annelerde Ruhsal Belirti Tarama Listesi genel oram anlamlı olarak yüksek bulunmuştur (p< 0.05). Zihinsel özürlü çocukların annelerinde annenin ileri yaşta olması, çocuğun birden fazla kardeşi olması Durumluk (STAI-1) ortalamasını anlamlı olarak arttırırken, çocuğun tek çocuk olması Beck Depresyon Ölçeği ortalamasını anlamlı olarak arttırmaktadır. (p<0.05). Özellikle anneler için otistik ya da zihinsel özürü olan bir çocuk doğurmak ya da yetiştirmek, şok, reddetme ve suçluluk duygusu ve çaresizlik gibi duygulara yol açabilmektedir. Bu duygular kalıcı olabilmekte ve annenin kişilik özelliklerini etkileyebilmektedir. Bu nedenle sadece engelli çocuğa yönelmemek, ailenin özellikle annenin kaygı, depresyon, aleksitimi ve genel psikolojik değerlendirmesinin yapılması gerekmektedir. Bu durum engelli çocuğa sahip ailelere yapılacak destek programlarının geliştirilmesi için önemlidir. Ayrıca otistik çocukların annelerinin psikolojik sorunları aym zamanda ailenin diğer bireyleri (baba, kardeş) için de araştırılmalıdır ve ailede ortaya çıkan bu patolojilerin çocuğa nasıl yansıdığı araştırılmalıdır. Anahtar Kelimeler : Otizm, zihinsel özür, anneler, psikopatoloji. m