Uygur ve Karahanlı Türkçesinde İtaat Kavramı
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Hüsnü Çağdaş Arslan
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): ENGİN ÇETİN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Devlet sisteminin iki önemli unsuru yöneten ve yönetilendir. Yönetilenin, yönetene "itaat etmesi" bu sistemin en temel özelliklerindendir. Tıpkı siyasî anlamda olduğu gibi, dinî anlamda da "itaat kavramı", sistemin merkezinde yer alır. İnananın "gönüllü bir şekilde" yaratıcıya itaat etmesi gerekir. Bütün dinlerin ve devlet sisteminin merkezinde yer alan bu kavram, bilinen en eski dönemlerde Türk töresinin de değişmeyen önemli bir unsurudur. Huastuanift, Irk Bitig ve Manihaist Uygur Metinleri adlı Manihaist Uygur edebiyatı dönemi eserlerinin, Altun Yaruk, Hsüan-Tsang Biyografisi ve Üç İtigsizler adlı Budist Uygur edebiyatı dönemi eserlerinin ve Kutadgu Bilig, Atebetü'l-Hakayık ve Türkçe İlk Kur'an Tercümesi (Rylands Nüshası) adlı Karahanlı (Hakaniye) Türkçesi dönemi eserlerinin söz varlığında, itaat kavram alanını oluşturan sözcükleri tespit ederek, bu kavram alanının varlığının ilk kez belirlenmesi ve bu dönemdeki düşünce dünyasında itaatin yerinin ortaya çıkarılması temel amacımız olmuştur. Öncelikle Uygur ve Karahanlı devletleri, onların inançları ve eserler hakkında bilgiler, daha sonra ise kesin bir tanımı henüz yapılamayan "kavram" ve çalışmamızın teorik temelinde yer alan "sözlüksel alan (kavram alanı) teorisi" hakkında bilgiler verilmiştir. Daha sonra ise itaat kavramı kısaca açıklanmıştır. Son olarak eserlerde tespit edilen ve itaat kavram alanını oluşturan bütün sözcükler farklı anlam kategorilerinin bulunduğu tablolar hâlinde sınıflandırılmış ve tüm bu verilere dayanarak çeşitli sonuçlara ulaşılmıştır. Anahtar kelimeler: Uygur, Karahanlı, itaat, kavram alanı.