Bazı alıç (Crataegus spp.) genotiplerinin pomolojik, kimyasal ve moleküler karakterizasyonu

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyoteknoloji, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MAKBULE YANAR

Danışman: Yıldız Aka Kaçar

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada, ülkemiz florasında doğal olarak yetişen 53 ve Kayısı Araştırma Enstitü Müdürlüğü ülkesel alıç koleksion bahçesinde yer alan 12 olmak üzere toplam 65 alıç genotipinin fenolojik, pomolojik, kimyasal ve moleküler karekterizasyonu yapılmıştır. Fenolojik gözlem, pomolojik ve kimyasal analizlerde 3 hünnap ve 3 elma genotipi de yer almıştır. Araştırmada yer alan alıç genotiplerinde tür teşhisi yapılıp, 13 farklı alıç türü belirlenmiştir. Tez çalışmasında yer alan, alıç, elma ve hünnap genotiplerine ait meyvelerde; meyve ağırlığı (g), meyve boyutları (mm), çekirdek ağırlığı (g), meyve et/çekirdek oranı (%) ve L*a*b* değerleri gibi pomolojik özellikleri belirlenmiştir. Meyve ağırlığı değerlerinin 13.7 g ile 0.46 g arasında değiştiği ve en yüksek meyve ağırlığı değerleri 13.7 g ile 50-2 (C. orientalis. var. obtusata) ve 13.64 ile 50-1 (C. orientalis. var. obtusata) nolu genotiplerde tespit edilmiştir. Çalışmada yer alan genotiplere ait meyve örneklerinin kimyasal özelliklerini belirlemek için, pH, suda çözülür kuru madde (%), titre edilebilir asitlik (%), C vitamin (mg/100g), toplam fenolik madde miktarı (mg GAE/100), şeker bileşenleri (g/100 g) ve fenolik bileşenler (mg/100 g) analizleri yapılmıştır. pH, SÇKM, titre edilebilir asitlik, C vitamini ve toplam fenolik madde oranlarına bakıldığında en yüksek değerler sırasıyla, 91-1 (4.28), 91-1 (% 22.40), 90-1 (% 2.2), 91-1 (19.1 mg/100 g) ve 91-1 (838.72 mg GAE/100 g) genotiplerinde belirlenmiştir. 91-1 nolu genotipin SÇKM, C vitamini ve toplam fenolik madde konsantrasyonunun yüksek değerlere sahip olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca kimyasal analizleri yapılan genotiplerde, farklı miktarlarda olmak üzere gallik asit, kateşin, epikateşin, epigallokateşin gallat, rutin ve kafeik asit bileşenleri belirlenmiştir. Araştırmanın moleküler karekterizasyon çalışmalarında, 14 ISSR primeri, 7 SRAP primer kombinasyonu ve 8 SSR primer çifti kullanılmıştır. Bu yöntemler arasında en yüksek polimorfizm oranı % 100 ile SSR markörlerinden elde edilmiş ve bunu % 90.62 ile SRAP ve % 87.32 ile ISSR yöntemleri izlemiştir. Moleküler karakterizasyon çalışmalarında elde edilen verilere göre, araştırmada yer alan ve Türkiye'nin farklı bölgelerinden toplanan Crataegus L. türlerinin genetik olarak büyük bir çeşitlilik gösterdiği ve pomolojik, kimyasal içerik açısından alıç ıslah çalışmalarında değerlendirilmesi gereken önemli bir genetik kaynak oldukları belirlenmiştir.