Güneydoğu Anadolu Bölgesi koşullarında farklı tohumluk miktarlarının bazı fiğ ( Vicia sativa L.) çeşitlerinde verim ve verimle ilgili özelliklere etkisi üzerinde bir araştırma
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarla Bitkileri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 1996
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Ahmet Arslan
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): A.EMİN ANLARSAL
Özet:-95- 6. ÖZET Bu araştırma, 1992-93 ve 1993-94 yetiştirme sezonlarında C-ü. Ziraat Fakültesi GAP Tarımsal Araştırma ve Geliştirme İstasyonu' nda, bölünmüş parseller deneme desenine göre 4 tekrar lama lı olarak kurulmuştur. Araştırma, ot ve tohum üretimi amacıyla iki deneme halinde yürütülmüştür. Denemede çeşitler (Karaelci, Muğla (4439/1), Aydın (39401), ürem 79 ve Kubilay-82) ana parselleri, tohumluk miktarları alt parselleri oluşturmuştur. Ot üretim denemesinde tohumluk miktarları, metrekareye 150, 200, 250, 300 ve 350 adet tohum gelecek şekilde, tohum üretim denemesinde ise, metrekareye 100, 150, 200, 250 ve 300 adet tohum gelecek şekilde düzenlenmiştir. Araştırmada elde edilen sonuçlar yıllar ortalamasına göre, ot ve tohum özellikleri olmak üzere iki kısımda özetlenmiştir. 6.1. Ot Verimi tie İlgili özellikler Adi fig çeşitlerinde 7. 50 ciceklenme süresi ortalama 151.88-166.50 gün arasında değişmiştir. Muğla (4439/1) en erken "/. 50 ciceklenme dönemine ulaşırken, ürem 79 diğer çeşitlerden daha gec ulaşmıştır. Adi fig çeşitlerinde sap uzunluğu değerleri ortalama 50.53-63.05 cm arasında değişmiştir. En yüksek sap uzunluğu değerleri ürem 79, en düşük değerler ise Muğla (4439/1) çeşidinden elde edilmiştir. Tohumluk miktarına göre sap uzunluğu değerleri ortalama 50.55-59.02 cm arasında değişmiştir. En yüksek sap uzunluğu değerleri 350 adet/ma, en düşük değerler ise 150 adet/ma tohumluk miktarından elde edilmiştir. Tohumluk miktarı arttıkça, sap uzunluğu önemli derecede artmıştır. Bitkide dal sayısı ortalama 2.59-3.33 adet/bitki arasında değişmiştir. En yüksek değer, Kubilay-82 çeşidinden, en düşük değer ise Karaelci çeşidinden elde edilmiştir. Tohumluk miktarlarından elde edilen bitkide dal sayısı değerleri ortalama 2.42-3.36 adet/bitki arasında değişmiştir. En yüksek dal sayısı değerleri 150 adet/m2, en düşük dal sayısı değerleri ise 350 adet/m2 tohumluk miktarlarından elde-96- edilmiştir. Tohumluk miktarı arttıkça dal sayısı önemli derecede azalmıştır. Adi -Fig çeşitlerinden elde edilen yas ot verimi ortalama 1685.93-2219.27 kg/da arasında değişmiştir. En yüksek yas ot verimi, Muğla (4439/1) çeşidinden, en düşük değer ise Karaelci çeşidinden elde edilmiştir. Tohumluk miktarlarından elde edilen yas ot verimi değerleri, ortalama 1678.12-2259.36 kg/da arasında değişmiştir. En yüksek yas ot verimi değerleri 300 ve 350 adet/ma, en düşük yas ot verimi değerleri ise 150 adet/ma tohumluk miktarlarından elde edilmiştir. Tohumluk miktarı arttıkça yas ot verimi önemli derecede artmıştır. Adi fig çeşitlerinin kuru ot verimi, ortalama 339.76- 439.75 kg/da arasında değişmiştir. En yüksek kuru ot verimi değerleri, Muğla (4439/1) çeşidinden, en düşük değerler ise Karaelci çeşidinden elde edilmiştir. Tohumluk miktarlarından elde edilen kuru ot verimi değerleri, ortalama 334.34-459.53 kg/da arasında değişmiştir. En yüksek kuru ot verimi değerleri 300 ve 350 adet/ma, en düşük kuru ot verimi değerleri ise 150 adet/ma tohumluk miktarlarından elde edilmiştir. Tohumluk miktarı arttıkça kuru ot verimi önemli derecede artmıştır. Çeşitlerden elde edilen kuru madde verimi, ortalama 296.99-386.92 kg/da arasında değişmiştir. En yüksek kuru madde verimi değerleri, ürem 79 çeşidinden, en düşük değer ler ise Karaelci çeşidinden elde edilmiştir. Tohumluk miktarlarından elde edilen kuru madde verimi değerleri, ortalama 291.18-402.99 kg/da arasında değişmiştir. En yüksek kuru madde verimi değerleri 300 ve 350 adet/m22, en düşük kuru madde verimi değerleri ise 150 adet/ma tohumluk miktarlarından elde edilmiştir. Tohumluk miktarı arttıkça kuru madde verimi önemli derecede artmıştır. Adi fig çeşitlerinin ham protein verimi ortalama 69.34- 85.79 kg/da arasında değişmiştir. En yüksek ham protein verimi, ürem 79 çeşidinden, en düşük ham protein verimi ise Karaelci çeşidinden elde edilmiştir. Tohumluk miktarlarından elde edilen ham protein verimi değerleri ortalama 65.25-87.19 kg/da arasında değişmiştir. En yüksek ham protein verimi 300 ve 350 adet/ma, en düşük ham protein verimi ise 150 adet/m2 tohumluk miktarlarından elde-97- edilmistir. Tohumluk miktarı arttıkça ham protein verimi önemli derecede artmıştır. Araştırmanın ikinci yılında, birinci yıla göre daha yüksek sap uzunluğu, yas ot, kuru ot, kuru madde ve ham protein verimi elde edilmiştir. Kuru madde verimi ile sap uzunluğu, yas ot verimi, kuru ot verimi arasında önemli ve olumlu,, dal sayısı arasında önemli ve olumsuz ilişkiler saptanmıştır. 6.2. Tohum Verimi tie İlgili özellikler Adi -Fig çeşitlerinde % 50 ciceklenme süresi ortalama 150.75-166. 00 gün arasında değişim göstermiştir. Muğla (4439/1) en erken 7. 50 ciceklenme dönemine ulaşırken, ürem 79 diğer çeşitlerden daha geç ulaşmıştır. ^ Adi -Fig çeşitlerinde olgunlaşma süresi ortalama 193.8B-- || 206.50 gün arasında değişim göstermiştir. Muğla (4439/1) en * erken hasat olgunluğuna gelirken, en geç ise, denemenin birinci yılında ürem 79, ikinci yılında ve iki yıllık ortalamalarda Karaelçi çeşitleri gelmişlerdir. Adi fig çeşitlerinden elde edilen sap uzunluğu değerleri ortalama 83.17-133.05 cm arasında değişmiştir. En yüksek sap; uzunluğu Karaelçi çeşidinden elde edilmiştir. Tohum lut|': miktarları arasında sap uzunluğu yönünden -Farklı gru^ ; oluşmamıştır. 'p* O Çeşitlerin bitkide dal sayıları ortalama 2. 14-2.3«^§ q adet/bitki arasında değişmiştir. En yüksek dal sayısı ürenin ®> 79, Kubilay-82 ve Aydın (39401) çeşitlerinden, en düşük değerler ise Muğla (4439/1) ve Karaelçi çeşitlerinden elde edi lmistir. Tohumluk miktarlarından elde edilen bitkide dal sayısı değerleri ortalama 1.98-2.66 adet/bitki arasında değişmiştir. En yüksek dal sayısı değerleri 100 adet/m3*, en düşük dal sayısı değerleri ise 300 ve 250 adet/m52 tohumluk miktarlarından elde edilmiştir. Tohumluk miktarı arttıkça bitkide dal sayısı önemli derecede azalmıştır. Çeşitlerin bitkide bakla sayısı ortalama 10.74-14.58 adet/bitki arasında değişmiştir. En yüksek bakla sayısı, Aydın (39401) çeşidinden, en düşük bakla sayısı ise Aydın (39401) dışındaki çeşitlerden elde edilmiştir.-98- Töhumlu.k miktarlarından elde edilen bitkide bakla sayısı değerleri ortalama 11.08-14.09 adet/bitki arasında değişmiştir. En yüksek bakla sayısı değerleri 100 adet/ms, en düşük bakla sayısı değerleri ise 300 ve 250 adet/m3 tohumluk miktarlarından elde edilmiştir. Tohumluk miktarı arttıkça bakla sayısı önemli derecede azalmıştır. Adi -Fig çeşitlerinde baklada tohum sayısı ortalama 3.58- 4.67 adet/bakla arasında değişmiştir. En yüksek tohum sayısı değerleri, Huğla (4439/1) çeşidinden, en düşük değerler ise Karaelçi çeşidinden elde edilmiştir. Tohumluk miktarlarında baklada tohum sayısı ortalama 4.06-4.81 adet/bakla arasında değişmiştir. En yüksek tohum sayısı 100 adet/m2, en düşük tohum sayısı ise 300, 250, 200 ve 150 adet/m52 tohumluk miktarlarından elde edilmiştir. Tohumluk miktarı arttıkça baklada tohum sayısı önemli derecede azalmıştır. Çeşitlerde tohum verimi ortalama 67.48-151.89 kg/da arasında değişmiştir. En yüksek tohum verimi Muğla (4439/1) ve Aydın (39401) çeşitlerinden, en düşük tohum verimi ise Karaelçi çeşidinden elde edilmiştir. Tohumluk miktarlarında tohum verimi ortalama 99.86- 129.61 kg/da arasında değişmiştir. En yüksek tohum verimi, 100 adet/m52, en düşük tohum verimi ise 300 adet/m52 tohumluk miktarından elde edilmiştir. Adi -Fig çeşitlerinde bin tane ağırlığı ortalama 44.10- 56.94 gr arasında değişmiştir. En yüksek bin tane ağırlığı, Muğla (4439/1) çeşidinde, en düşük bin tane ağırlığı ise ürem 79, Kubilay-82 ve Karaelçi çeşitlerinde saptanmıştır. Tohumluk miktarına göre bin tane ağırlığı ortalama 47.99-49.54 gr arasında değişmiştir. En yüksek bin tane ağırlığı 100 adet /m2, en düşük bin tane ağırlığı ise 150, 200 ve 250 adet/m12 tohumluk miktarından elde edilmiştir. Adi -fig çeşitlerinde çimlenme gücü ortalama % 93.65- 99.90 arasında değişmiştir. En yüksek çimlenme gücü, Karaelçi, Muğla (4439/1) ve Aydın (39401), en düşük çimlenme gücü ise, Kubilay-82 ve ürem 79 çeşitlerinde saptanmıştır. Tohumluk miktarları arasında çimlenme gücü yönünden önemli bir -fark çıkmamıştır. Adi -Fig çeşitlerinde sert tohumluk oranı ortalama X 0.01-6.35 arasında değişmiştir. En yüksek sert tohumluk oranı-99- Kubilay-82 ve ürem 79, en düşük sert tohumluk oranı ise, Karaelci, Muğla (4439/1) ve Aydın (39401) çeşitlerinde saptanmıştır. Tohumluk miktarları arasında sert tohumluk oranı yönünden önemli bir -fark bulunmamıştır. Araştırmanın birinci yılında ikinci yıla göre daha yüksek sap uzunluğu, bitkide dal sayısı, bitkide bakla sayısı, baklada tohum sayısı, tohum verimi, bin tane ağırlığı ve çimlenme oranı değerleri saptanmıştır. Tohum verimi ile bitkide dal sayısı, bitkide bakla sayısı, baklada tohum sayısı, bin tane ağırlığı, çimlenme gücü arasında önemli ve olumlu, sap uzunluğu, sert tohum oranı arasında önemli ve olumsuz ilişkiler saptanmıştır.