Saha araştırmalarında "Discrete Multivariate" yöntemlerin uygulanabilirliği araştırması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çukurova Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Temel Tıp Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 1997
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Yaşar Sertdemir
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): HÜSEYİN REFİK BURGUT
Özet:Saha Araştırmalarında "Discrete Multivariate " Yöntemlerin Uygulanabilirliği Araştırması VI- ÖZ Bu çalışmada, üniversite öğrencilerinde sigara içmeyi etkileyen faktörlerin saptanmasında "univariate" ve "multivariate" yöntemlerin uygulanabilirliğini göstermek ve sonuçlarının karşılaştırılması amaçlanmıştır. Türkiye'nin 7 coğrafik bölgesinde bulunan toplam 23 üniversiteden, her bölgeyi temsilen 7 üniversite rastgele seçilerek araştırmaya alınmıştır. Kasan 1990 ile Şubat 1991 tarihleri arasında, bu üniversitelerde okuyan öğrencilerin 5834'üne anket uygulanmıştır. Anket; üp fakültelerinde okuyan öğrencilerde 1. 4. ve 6. sınıflara, tıp fakültesi dışındaki fakültelerde okuyan öğrencilerde ise 1. ve 4. sınıflara uygulanmıştır. Sigara içen ve hiç sigara içmeyen gruplar karşılaştırıldığında; öğrencilerde hergün sigara içmeyi etkileyen birinci faktör "en yalan arkadaşın sigara içme durumudur". Lojistik regresyon analizi ile, arkadaşı hergün sigara içen öğrencilerin hergün sigara içme riski, arkadaşı hiç sigara içmemiş olanlara kıyasla 8.26 kat fazla olduğu bulunurken univariate yöntemle 13.43 kat bulunmuştur. Arkadaşı ara sıra sigara içen bir öğrencinin hergün sigara içme riski; arkadaşı hiç içmemiş olan bir öğrenciye kıyasla lojistik regresyonla 2.71 kat, univariate yöntemle 3.40 kat daha az bulunmuştur. Bu oran arkadaşı sigarayı bırakmış olan bir öğrenci için lojistik regresyonla 2.30 kat, univariate yöntemle 2.34 kat fazla bulunmuştur. İkinci risk aktörü "öğrencinin alkol kullanımıdır" Hiç alkol almayan öğrenciye kıyasla; haftada bir kezden fazla alkol alan öğrencinin hergün sigara içme riski lojistik regresyonla 7.98 kat, univariate yöntemle 12.66 kat ; ayda bir kezden fazla alkol alan öğrencinin hergün sigara içme riski lojistik regresyon ile 4.99, univariate yöntemle 7.53 kat ; altı ayda bir kez alkol alan öğrencinin hergün sigara içme riski lojistik regresyonla 3.65 kat, univariate yöntemle 5.04 kat daha fazla bulunmuştur. Üçüncü risk faktörü olarak "yaş", dördüncü risk faktörü olarak "sigaranın zararlı olduğu düşüncesine katılım derecesi" ve sırayla; "cinsiyet", "kiminle veya nerede kaldığı", "okuduğu fakülte", "ablasının, abisinin, annesinin sigara alışkanlığı", "yaptığı aylık harcama", ve "babasının eğitimi" hergün sigara içmeyi etkileyen diğer risk faktörleri olarak bulunmuştur. Polychotomous lojistijk regresyon(PLR) analizi sonuçlan dichotomous(DLR) analiz sonuçlarına benzemekte ancak bazı önemli farklılıkları vardır. PLR'da babanın sigara içme durumu 6. önemli değişken olurken DLR'da üç modelden hiç birine girememiştir. Bu nedenle odds değerlerinde bazı farklılıklar görülebilmektedir. PLR'da değişkenlerin önemlilik sırası; arkadaşın sigara içme durumu, alkol kullanımı, sigaranın zararlı olduğuna katılım derecesi, cinsiyeti, kaldığı yer, babanın sigara içme durumu, abinin sigara içme durumu, okuduğu fakülte, ablanın sigara içme durumu ve yaş şeklinde dir. DLR ve PLR'da verilen değişkenlerin önemlilik sıralamasını univariate analizlere dayanarak vermemiz pek mümkün olmayacaktır çünkü univariate yöntemde değişkenlerin birbirleri ile olan etkileşimleri göz önüne alınamamaktadır. Yukarda görüldüğü gibi univariate ve multivariate sonuçlar birbirinden çok farklı olabilmektedir. Model yaklaşımı ikiden fazla değişkenin aynı anda analizini mümkün kıldığından modelleme ile elde edilen odds değerleri univariate yönteme kıyasla daha güvenilirdir. "Univariate" analizler için SPSS ve EPİ6 paket programlan, "Multivariate" analizler için BMDP paket programının lojistik regresyon biriminden yararlanıldı. Anahtar sözcükler: Öğrenci, tıp, sigara, multivariate, lojistik V