Arguvan-Arapkir (Malatya) arasında Malatya fay hattı boyunca gözlenen neojen volkaniklerinin petrolojisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Jeoloji Mühendisliği, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2003
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Taner Ekici
Danışman: Osman Parlak
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:öz DOKTORA TEZİ ARGUVAN-ARAPKIR (MALATYA) ARASINDA MALATYA FAYI BOYUNCA GÖZLENEN NEOJEN VOLKANİKLERİNİN PETROLOJİSİ TANER EKİCİ ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ JEOLOJİ MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI Danışman: Doç. Dr. Osman PARLAK Yıl:2003, Sayfa: 122 Jüri: Doç.Dr.Osman PARLAK Prof.Dr.Fikrct İŞLER Prof.Dr.Abidin TEMEL Doç.Dr.Musa ALPASLAN Doç.Dr.Ali UÇURUM Çalışma alanı Orta-Doğu Anadolu'da Malatya ilinin kuzeyinde yer almakladır. Çalışma alanında Alt Miyoscn'den Pliyo-Kuvatcrncr'e kadar değişen yaş aralığında oluşmuş litolojiler gözlenmektedir. Lav akıntıları ve piroklastiklcrden oluşan volkanitler yaygın şekilde yüzeylemcktcdirlcr. Volkanik kayaclar yaş ilişkilerine göre de iki farklı birime ayrılmışlardır. Birincisi piroklastikler ve lavlardan oluşan Üst Miyosen yaşlı Yamadağı volkanitlcri ve ikincisidc olivin toleyitler ve trakibazaltlardan oluşan Pliyosen yaşlı lavlardır. Olivin toleyitler bu çalışmada Arguvan bazaltı olarak isimlendirilmişlerdir. Yamadağı volkanitlcri lavlar, aglomeralar, lapilli ve tüflerden oluşmaktadır. Lav akıntıları bazaltik andezit'ten dasit'e kadar uzanan bir kayaç bileşimine sahiptirler. Yamadağı volkanitlcrindc plajiyoklaz-piroksen ve plajiyoklaz-hornblend şeklinde gelişen iki farklı fraksiyonlanma yönelimi izlenir. Elek dokulu plajiyoklaz, zonlu dokulu plajiyoklazlar, ortopirokscnlcr tarafından mantolanmış klinopiroksenler, klinopiroksenler tarafından manlolanmış ortopirokscnlcr, resorbe olmuş fenokristal dokuları ve iğnemsi apatitler gibi magma karışımını belirten dengelenmiş mineral toplulukları içermektedir. Lav akıntıları ve dayklar halinde gözlenen trakibazaltlar holokristalin-porfirik-interscrtal doku gösterirler ve yaygın olarak da iddingsitleşmiş olivin fcnokristallcri içerirler. Hamur ise plajiyoklaz, klinopiroksen ve opak mineral mikrolitlerinden oluşmuştur. Lav akntıları halinde gözlenen Arguvan bazaltı ise Pliyosen yaşlı sedimanter birimlerle ardalanmalı olarak gelişmiştir. Arguvan bazaltı düşük-Tİ ve yüksck-Ti bazaltları olmak üzere iki birime ayrılmaktadır. Arguvan bazaltının tüm ürünleri geçiş karakterli olup, normatif mineralojik bileşimlerine göre olivin toleyil olarak isimlendirilmişlerdir. Düşük-Ti bazatlar yalnızca plajiyoklaz ve olivin mikrofenokristallcri, yüksck-Ti bazaltlar ise olivin fcnokristallcri içermektedirler. Düşük ve yüksek Ti bazaltlar içerisindeki olivinler iddingsitleşmiş ve serpantinleşmişlerdir. Arguvan bazaltı içerisindeki boşluklar ise ikincil kalsit ve zeolit mineralleri tarafından doldurulmuşlardır. Kalkalkalin karakterdeki Yamadağı volkanitlerinin eser element karakteristikleri bu volkanitlerin dalma-batma zonu vc/veya kıtasal kabuk tarafından kirletilmiş volkanitlcrc benzerlik göstermektedir. Eser element oran diyagramı bazaltik andezit ve dasit uç üyeleri arasında magma karışımının varlığını ileri sürmektedir. Yamadağı volkanitlcri içerisndeki dasitler yaş ilişkisi ve petrografilerine göre ikiye ayrılmaktadır. Birincisi kondirite göre yapılan Zr/Nb oran diyagramında kabuksal kökeni işaret eden dasit, ikincisi ise bazaltik andezit'in fraksiyonlanma ürünü olan dasittir. K/Ar yaş tayinlerinde Yamadağı volkanitlerinin 12-15 Ma yaş aralığında olduğu anlaşılmıştır. Bu veriler magmanın litosferik delaminasyon sonucu olarak daha önceki yitim olayıyla metasomatizmaya uğramış litosferik mantodan türediğini göstermektedir. Pliyosen yaşlı volkanitler ise kimyasal karakterlerine göre trakibazaltlar ve olivin toleyitler olarak ikiye ayrılmaktadır. Trakibazaltlar dayk ve lav akıntıları halinde gözlenirken, Arguvan bazaltı ise sedimanter birimlerle ara katklılı lavlar şeklindedir. Trakibazaltlar alkalin karakter sunarken, olivin toleyit bilcşimli Arguvan bazaltı ise geçiş karakterlidir. Eser element karakteristikleri de trakibazaltlann (hawaaitc) okyanusal ada bazaltlarına benzediğini, Arguvan bazaltının ise zenginleştirilmiş MORB karakterli olduğunu göstermektedir. Bu lavlar doğrultu atımlı sağ yanal karakterli Malatya-Ovacık fay zonu ile ilişkilidir. Bu veriler Pliyosen yaşlı bazaltların üst mantoya kadar uzanan kırıklardan yüzeye çıktığını göstermektedir. Anahtar kelimeler: Yamadağı volkanitlcri, Arguvan bazaltı, zenginleşmiş litosferik manto, magma mixing, Pliyo- Kuvatcrncr bazaltları.