Sürdürülebilir gelişme için çevre eğitimi aracılığıyla ortaokul öğrencilerinde çevre bilinci ve eleştirel düşünme becerisi geliştirmeye yönelik bir eylem araştırması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eğitim Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FADİME MENGİ US
Danışman: Memet Karakuş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma ortaokul yedinci sınıf öğrencilerine yönelik tasarlanan sürdürülebilir gelişme için çevre eğitiminin öğrencilerin çevre bilinci ve eleştirel düşünme becerileri üzerine etkisinin incelemek, eğitimin uygulanması sırasında ortaya çıkan problem durumlarını belirleyip, çözüm üretmek ve üretilen çözüm önerilerini uygulayıp değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Araştırma 2014-2015 eğitim öğretim yılında dokuz haftalık bir uygulamayı içermekte olup, çalışmanın örneklemini amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme yöntemiyle belirlenen Adana'nın Seyhan ilçesinde bulunan bir devlet ortaokulunda öğrenim gören 9'u kız, 8'i erkek olmak üzere 17 ortaokul yedinci sınıf öğrencisinden oluşmuştur. Eylem araştırması olarak gerçekleştirilen araştırmada, çevre bilincini ölçmede araştırmacı tarafından geliştirilen Çevre Bilinci Başarı Testi(ÇBBT), Çevre Bilinci Tutum Ölçeği(ÇBTÖ)ve Çevre Bilinci Davranış Ölçeği(ÇBDÖ) kullanılırken, eleştirel düşünme becerilerini incelemek için Çevre Eğitiminde Eleştirel Düşünme Becerisi Testi(ÇEEDBT) kullanılmıştır. Bu araçlar öntest ve sontest olarak uygulanmıştır. Nitel veri kaynakları ise yarı yapılandırılmış görüşmeler, yapılandırılmamış gözlem, araştırmacı günlüğü, öğrenci günlükleri, öz değerlendirme formu ile derse ait çalışma yaprakları ve ödevler oluşturmuştur. Verilerin analizinde elde edilen nicel verilere bağımlı örneklemler için t-testi uygulanırken, nitel verilere içerik analizi yaklaşımı bağlamında tümevarımsal analiz, tümdengelimsel analiz ile betimsel analiz yaklaşımı kullanılmıştır. Araştırmada nicel verilere yönelik geçerlik ve güvenirlik kapsamında Kendall'ın Uyum Katsayısı hesaplanırken, nitel veriler için ise uzman incelemesi, uzun süreli alanda etkileşim, ayrıntılı betimleme ve raporlaştırma, birden fazla kodlayıcı tarafından kodlama kontrolü ve veri çeşitlemesi yöntemleri kullanılmıştır. Araştırmada mevcut durumun belirlenmesi adına ÇBBT, ÇBTÖ, ÇBDÖ ve ÇEEDBT öntest uygulaması ve yapılan yarı yapılandırılmış görüşme analizleri sonucunda öğrencilerin çevre bilinci düzeylerinin özellikle çevre bilgisi ölçeğinde düşük olduğu, eleştirel düşünme becerisi açısından da çok düşük seviyede oldukları ortaya çıkmış ve eylem araştırmasının yapılmasına karar verilmiştir. Desenlenen eylem araştırması sürecinde ise en sık rastlanan sorun çoklu değerlendirme yapma olurken, bütüncül bakış açısıyla değerlendirmede sorun yaşama, dil ve anlatım sorunları yaşama, okuduğunu anlamada zorlanma, aktif öğrenme deneyim eksikliğinden kaynaklı süreçte zorlanma konularında yaşandığı belirlenmiştir. Öğrencilerde çevre bilincinin ve eleştirel düşünme becerisinin gelişimi için uygulanan ölçeklere ait öntest ve sontest puanları incelendiğinde her iki testte de sontestler lehine anlamlı fark ortaya çıkmıştır. Ayrıca ortaya çıkan bu sonucun nitel verilerle de uyum içinde olduğu görülmüştür. Bu bağlamda uygulanan sürdürülebilir gelişme için çevre eğitiminin öğrencilerde çevre bilinci ve eleştirel düşünme becerisi geliştirme konusunda etkili olduğu görülmüştür. Bunlara ek olarak, sürecin öğrenciler tarafından oldukça beğenildiği, öğrencilerin süreçte öğrenilenleri değerli bulduğu ve içselleştirdiği, bu uygulamayla araştırmacının da kendi gelişimine katkı sağladığı elde edilen diğer sonuçlardandır. Genel sonuç olarak, sürdürülebilir gelişme için çevre odağıyla hazırlanan eğitimin çevre bilinci ve eleştirel düşünme becerilerini geliştirme konusunda başarılı olduğu görülmüştür. Bu sonuçlardan yola çıkılarak, uygulanan programa ilişkin öğrencilere farklı dersler kapsamında bu ve benzer etkinliklerin uygulanması, çoklu değerlendirme görevleri içeren etkinliklere yer verilmesi, okuduğunu anlama becerisini geliştirecek çalışmaların yürütülmesi ve ortaokul ders programlarında sürdürülebilir gelişme için çevre eğitimine yer verilmesi önerilmiştir. Ayrıca ilerde yapılacak araştırmalara yönelik araştırmanın alt konu başlıklarının daha uzun zaman diliminde ayrı üniteler olarak ele alınması ve farklı düzeylere yönelik çalışmaların düzenlenmesi gibi öneriler sunulmuştur.