Ortaokul öğrencilerinin küresel çevre sorunları farkındalıkları ile eleştirel düşünme ve bilimsel süreç becerilerinin geliştirilmesine yönelik bir eylem araştırması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eğitim Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞE GÜL ÖZBİLEN
Danışman: Memet Karakuş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Araştırmanın amacı ortaokul 7.sınıf öğrencilerinin hazırlanan öğretim etkinlikleri yoluyla küresel çevre sorunları farkındalıklarını, eleştirel düşünme ve bilimsel süreç becerilerinin nasıl geliştirebileceği, uygulamada ne tür sorunlarla karşılaşılabileceği ve bu sorunların nasıl giderilebileceğinin ayrıntılı olarak incelenmesidir. Bu amaç doğrultusunda çalışma eylem araştırması olarak tasarlanmıştır. Çalışma grubunun belirlenmesinde amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme kullanılmıştır. Ölçüt olarak öğrencilerin alt sosyo-ekonomik düzeyde yer alan bir bölgede yaşıyor olmaları, 7. sınıfa gidiyor olmaları ve araştırma konusu ile ilgili eksikliklerinin olması belirlenmiştir. Adana ili Yüreğir ilçesinde bulunan bir ortaokulda 2020-2021 eğitim öğretim yılı yaz dönemi telafi eğitimlerinde ders alan 10 adet 7. sınıf öğrencisi ile yürütülen araştırma 4 hafta süreyle 35 ders saatinde tamamlanmıştır. Araştırmada mevcut durum analizinde görüşme formu, eleştirel düşünme becerisi testi ve bilimsel süreç becerileri testi kullanılarak nitel ve nicel veriler toplanmıştır. Nitel veriler içerik analizi ile ve nicel veriler IBM SPSS Statistics 22 programı ile değerlendirilmiştir. Uygulama sürecinde ise rubrikler, öğrenci çalışmaları ve araştırmacı günlükleri ve yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak nitel veriler toplanmış, verilerin analizinde betimsel analiz ve içerik analizinden faydalanılmıştır. Araştırma verilerinin geçerlik ve güvenirlik çalışmaları için, uzun süreli etkileşim, uzman görüşü, çeşitleme ve ayrıntılı betimleme kullanılmıştır. Mevcut durum analizinde öğrencilerin küresel çevre sorunları olan sera etkisi, küresel ısınma ve iklim değişikliği farkındalıklarının yetersiz olduğu belirlenmiştir. Öğrencilerin eleştirel düşünme becerileri ve bilimsel süreç becerilerinin geliştirilmesi gerektiği ortaya konmuştur. Öğrencilerin çalışmalarından ve görüşme sorularına verilen yanıtlardan öğrencilerin küresel çevre sorunları farkındalıklarının uygulanan öğretim etkinlikleri sonucunda geliştiği belirlenmiştir. Öğretim etkinliklerinin uygulanması sürecinde eleştirel düşünme becerileri ve bilimsel süreç becerilerinin alt boyutları rubrikler yoluyla puanlanmış ilk durum ile son durum karşılaştırılarak öğrencilerin alt boyutlara ilişkin gelişimleri incelenmiştir. Öğrencilerin tamamının eleştirel düşünme becerilerinden tanımlama ve açıklama becerisini tam olarak doğru kullanabildikleri belirlenmiştir. Diğer alt becerilerin ise geliştiği sonucuna ulaşılmıştır. Yapılan uygulama sonrasında bilimsel süreç becerilerinin alt boyutlarından değişken belirleme, grafik okuma ve hipotez kurma becerileri kısmen gelişmiştir. Araştırma planlama becerisinde belirgin bir gelişme sağlanamamıştır. Deney tasarlama becerilerinin ise araştırma planlama becerisine göre daha çok geliştiği belirlenmiştir. Araştırma sonunda uygulanan öğretim tasarımının küresel çevre sorunu farkındalıklarının, eleştirel düşünme becerilerinin ve bilimsel süreç becerilerinin gelişmesinde etkili olduğu belirlenmiştir. Öğrencilerin yapılan etkinliklere karşı olumlu düşüncelere sahip oldukları ve eğitimin daha çok öğrenciye ulaştırılmasını istedikleri tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Küresel çevre sorunları farkındalığı, Eleştirel düşünme becerisi, Bilimsel süreç becerisi, Eylem araştırması