Türkiye Türkçesi Tiyatro metinlerinde Nezaket Dili

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Özgür Öner

Danışman: Muna Yüceol Özezen

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada Brown ve Levinson'un Nezaket Kuramı temel alınmış ve Türkiye Türkçesi açısından değerlendirilmiştir. Bu amaçla Cumhuriyet Dönemi Türk tiyatrosundan beş eser seçilmiş ve çalışmanın veri tabanındaki örnekler bu eserler taranarak oluşturulmuştur. Bu nedenle bu çalışmanın veri tabanı, yazılı hale getirilmiş kurgusal sözlü dil kullanımlarından oluşmaktadır. Çalışmada taranan metinler Oğuz ATAY'ın Oyunlarla Yaşayanlar, Cevat Fehmi BAŞKUT'un Paydos, Memet BAYDUR'un Yangın Yerinde Orkideler, Tuncer CÜCENOĞLU'nun Boyacı ve Güngör DİLMEN'in Hakimiyet-i Milliye Aşevi adlı tiyatro eserleridir. Çalışmamızda incelediğimiz metinlerden elde edilen verilerin, Türkiye Türkçesinde nezaket söylemini incelemek için yeterli nitelikleri barındırdığı ve çalışmanın amacına ulaşmasını sağlayacak kapsamda olduğu düşünülmüştür. Giriş bölümünde çalışmanın konusu, amacı, önemi, sayıltıları ve sınırlılıkları ile çalışmada kullanılan bazı terimler ile ilgili bilgiler verildikten sonra, ikinci bölümde kuramsal açıklamalar yapılmıştır. Üçüncü bölümde ise araştırmanın yöntemi, araştırma evreni ile örneklemi ve veri toplamada kullanılan araçlar ile ilgiler bilgiler yer almaktadır. Dördüncü bölümde, yakınlayıcı ve uzaklayıcı nezaket stratejileri Türkiye Türkçesi temel alınarak sınıflandırılmıştır. Çalışma kapsamında incelenen tiyatro metinlerinden elde edilen veriler bu sınıflandırma kapsamında incelenmiş ve açıklanmıştır. Çalışma, bulguların yorumlanması ve elde edilen sonuçların paylaşılması ile tamamlanmıştır. Anahtar kelimeler: edimbilim, Türkiye Türkçesi, yakınlayıcı nezaket, uzaklayıcı nezaket, itiba