İnfografik temelli öğrenme etkinliklerinin öğrencilerin algoritma geliştirme başarısına, eleştirel düşünme becerisine, görsel okuryazarlık yeterliliğine ve motivasyonuna etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eğitim Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NİLGÜN SAKAR
Danışman: BİRSEL AYBEK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın genel amacı Bilişim Teknolojileri ve Yazılım dersinde infografik temelli öğrenme etkinliklerinin öğrencilerin algoritma geliştirme başarısına, eleştirel düşünme becerisine, görsel okuryazarlık yeterliliğine ve motivasyonuna etkisini incelemek ve öğrenme-öğretme sürecinde infografiklere ilişkin öğrenci görüşlerini belirlemektir. Araştırma, nitel ve nicel araştırma yöntemlerinin birlikte kullanıldığı karma yöntem ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın nicel çalışma grubunu 2020-2021 eğitim-öğretim yılında Niğde ili Çamardı ilçe merkezine bağlı bir devlet ortaokulunda öğrenim gören 20'si deney, 20'si kontrol grubu olmak üzere 40 ortaokul beşinci sınıf öğrencisi, nitel çalışma grubunu ise deney grubunda yer alan 20 öğrenci oluşturmaktadır. Bu araştırmada beşinci sınıf öğrencileri ile çalışılmasının nedeni, Bilişim Teknolojileri ve Yazılım dersinin yalnızca beşinci ve altıncı sınıflarda zorunlu olmasıdır. 2019-2020 eğitim - öğretim yılı ikinci döneminde, 58 beşinci sınıf öğrencisi ile 5 hafta 12 ders saati süren bir pilot çalışma gerçekleştirilmiştir. 2 Kasım 2020 tarihinde 5. ve 9. sınıflarda yüz yüze eğitimin başlaması ile asıl uygulamaya başlanmıştır. Bilişim Teknolojileri ve Yazılım dersinin yüz yüze eğitimde yer almaması nedeniyle yalnızca araştırmada kullanılan ölçekler ve başarı testi yüz yüze uygulanmıştır. 9 Kasım 2020 tarihinde deney ve kontrol grubunun dersleri araştırmacı tarafından, 8 hafta boyunca EBA üzerinden Zoom toplantı programı kullanılarak online gerçekleştirilmeye başlanmış ve her bir ders Zoom programında kayıt altına alınmıştır. Deney grubunda infografik temelli etkinliklerin yer aldığı ders planları, kontrol grubunda ise MEB Bilişim Teknolojileri ve Yazılım dersi öğretim programı ders planları kullanılmıştır. Araştırmanın nicel verileri Kişisel Bilgi Formu, Eleştirel Düşünme Ölçekleri (EDÖ), Görsel Okuryazarlık Ölçeği (GOÖ), Motivasyon Düzeyini Belirleme Ölçeği (MDBÖ), Algoritma Geliştirme Başarı Testi (AGBT), deneysel işlem öncesinde ön-test ve deneysel işlem sonrasında son-test olarak uygulanmasıyla toplanmıştır. Nitel verilerin toplanması amacıyla yarı yapılandırılmış görüşme formu, öğrenci ve araştırmacı günlüklerinden yararlanılmıştır. Nicel verilerin analizinde betimsel istatistikler ile T testi, ANOVA ve ANCOVA testleri kullanılmıştır. Nitel veriler ise içerik analizi ile çözümlenmiştir. Araştırmanın nicel sonuçları incelendiğinde infografik temelli öğrenme etkinlikleri uygulanan deney grubu ile mevcut yöntemin kullanıldığı kontrol grubu öğrencilerinin Algoritma Geliştirme Başarı Testi puanları arasında deney grubu lehine anlamlı bir farklılık olduğuna ulaşılmıştır. Bu bulgu infografik temelli etkinliklerin öğrencilerin algoritma geliştirme başarı düzeylerini olumlu yönde etkilediğini göstermektedir. Deney ve kontrol grubu öğrencilerinin Eleştirel Düşünme Ölçekleri puanları incelendiğinde infografik temelli öğrenme etkinlikleri uygulanan deney grubu lehine, ölçeğin tamamında ve Analiz, Yorumlama, Açıklama ve Öz düzenleme alt boyutlarında anlamlı bir farklılık olduğu bulunmuştur. Değerlendirme ve Çıkarım alt boyutlarında ise anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Bu doğrultuda deney grubuna uygulanan infografik temelli etkinliklerin Eleştirel Düşünme Ölçeğinin analiz, yorumlama, açıklama ve öz düzenleme alt boyutlarında etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Deney ve kontrol grubu öğrencilerinin Görsel Okuryazarlık Ölçeği puanları incelendiğinde infografik temelli öğrenme etkinlikleri uygulanan deney grubu lehine, ölçeğin tamamında ve Görsel Yorumlayabilme, Günlük Hayatta Karşılaşılan Görsel Mesajları Ayırt Edebilme, Araçları Kullanarak Görsel Üretebilme, Görsellerdeki Mesajları Algılayabilme alt boyutlarında anlamlı bir farklılık olduğu bulunmuştur. Ofis Yazılımları Kullanarak Görselliğe Önem Verebilme ve Basılı Görsel Materyalleri Tanımlayabilme alt boyutlarında ise anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Analiz sonucunda deney grubunda uygulanan infografik temelli öğrenme etkinliklerinin öğrencilerin görsel okuryazarlık yeterliliklerini olumlu yönde etkilediğine ulaşılmıştır. Deney ve kontrol grubu öğrencilerinin Motivasyon Düzeyini Belirleme Ölçeği puanları incelendiğinde ölçeğin tamamında ve Dış Motivasyon alt boyutunda anlamlı bir farklılık olduğuna, İç Motivasyon alt boyutunda ise anlamlı bir farklılık olmadığına ulaşılmıştır. Bu bulgu deney grubunda uygulanan infografik temelli öğrenme etkinliklerinin öğrencilerin motivasyon düzeylerini olumlu yönde etkilediğini göstermektedir. Araştırmanın deney grubundaki öğrenciler ile görüşme, öğrenci ve araştırmacı günlüklerinden elde edilen nitel sonuçlarında incelendiğinde öğrencilerin infografik denildiğinde akıllarına ne geldiğine yönelik olarak "resimler", "renkler", "şekiller", "bilgi", "yazılar", "hikâye", "düzen", "sadelik", "Piktochart" ve "Powerpoint" kavramlarını kullandığına ulaşılmıştır. Öğrencilerin görüşlerinde daha çok infografik kavramı ile ilgili olarak görsel öğelere yer verdiklerine ulaşılmıştır. İyi bir infografik hangi öğelerin olması gerektiğine yönelik olarak öğrenci görüşleri incelendiğinde, öğrencilerin infografiklerde görsel öğelerden "resimler", "renkler", "yazı tipi", "şekiller" ve "ikonlar"; içerik öğelerinden "başlık", "yazı" ve "hazırlayan"; tasarım ilkelerinden "hizalama", "sadelik" ve "vurgulama" olması gerektiğini ifade ettiklerine ulaşılmıştır. Öğrencilere infografiklerin derslerde kullanılmasına ilişkin ne düşündükleri sorulduğunda, derslerde infografik kullanmanın faydalı olduğunu aynı zamanda eğlenceli olduğunu, öğrenmeyi sağladığını, öğrendiklerini aktarabilmeyi ve zamandan tasarruf sağladığını dile getirmişlerdir. Öğrencilerin infografik hazırlamaya yönelik görüşleri incelendiğinde, infografik hazırlamanın tüm öğrencilerin hoşlarına gittiğine ulaşılmıştır. Bunun nedeni olarak da öğrencilerin büyük bir çoğunluğu, yeni bir şey öğrenmenin, uğraşmanın, eğlenceli olmasının ve hazırlamasının güzel olduğunu ifade etmiştir. Öğrencilerin infografik hazırlamayı kolaylaştıran etmenlere yönelik görüşleri incelendiğinde öğrencilerin birçoğu kullandıkları uygulamaların (PowerPoint ve Piktochart) özelliklerinin infografik hazırlamayı kolaylaştırdığını belirtmiştir. Ayrıca hazırlamayı öğrenmenin, konuyu beğenmenin, dersi dikkatli dinlemenin ve görselleri sevmenin, bunlarla birlikte taslak oluşturma ve plan yapmanın da infografik hazırlamayı kolaylaştırdığı sonucuna ulaşılmıştır. Son olarak öğrencilerin infografik hazırlamayı zorlaştıran etmenlere yönelik görüşleri incelendiğinde öğrencilerin büyük çoğunluğu düzenleme yapmanın, uygun görsel bulamamanın ve tasarıma karar verememenin tasarım sürecini zorlaştırdığını ifade ettiğine ulaşılmıştır. Anahtar kelimeler: İnfografik, algoritma geliştirme, eleştirel düşünme, görsel okuryazarlık, derse yönelik motivasyon