SADELEŞME AKIMI SÜRECİNDE YENİ OLARAK KABUL EDİLEN KELİMELERİN GÜNÜMÜZ TÜRKİYE TÜRKÇESİNDEKİ GÖRÜNÜMLERİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çukurova Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Bülent Çetinkaya
Danışman: Muna Yüceol Özezen
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın konusunu; Tanzimat Dönemi'nde filizlenen ve zaman içerisinde büyüyen, Cumhuriyet'in ilanından sonra ivme kazanan ve zamanla bir akım halini alan dilde sadeleşme hareketi sürecinde ortaya çıkan yeni kelimelerin günümüz Türkiye Türkçesindeki görünümleri oluşturmaktadır. Çalışma giriş, kuramsal açıklamalar ve değerlendirmeler, yöntem ve örneklem, bulgular ve yorum, sonuç ve değerlendirme olmak üzere beş bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde çalışmanın konusu, amacı, varsayımları ve sınırlılıkları hakkında bilgiler verilmiştir. Kuramsal açıklamalar ve değerlendirmeler bölümü kendi içerisinde iki kısımdan oluşmaktadır. Birinci kısımda, Türkiye Türkçesindeki sadeleşme hareketleri dilde sadeleşme tartışmalarının başladığı Tanzimat Dönemi'nden itibaren ele alınarak incelenmiştir. Dilde sadeleşme hareketinin giderek bir akım halini aldığı Cumhuriyet sonrası dönem daha detaylı bir incelemeye tabi tutulmuştur. İkinci kısımda ise sadeleşme hareketinin doğal bir sonucu olan sözlükselleşme olgusu Türkiye Türkçesi bağlamında ele alınıp incelenmiş, Türkiye Türkçesinde sözcük ve sözcük yapımı konularına değinilmiştir. Çalışmanın kullandığı yöntemi ve çalışmanın örneklemini açıklayan bölüm, çalışmanın üçüncü bölümünü oluşturmaktadır. Bulgular ve yorum bölümünde, Faruk Kadri Timurtaş'ın kitabındaki kelimelerin Türkçe Sözlük (2011), Türkçe Ulusal Derlemi yazılı metinler ve sözlü metinlerdeki görünümleri ayrı ayrı listeler halinde verilerek bu kelimelerin günümüz Türkiye Türkçesindeki görünümleri sunulmuş; kelimelerin günümüzdeki kullanımlarına dair bulgular değerlendirilip yorumlanmıştır. Bu bölümde ayrıca, varsa, bu kelimelerin günlük konuşma dilindeki kullanımlarına dair kişisel gözlemler de aktarılmıştır. Sonuç ve değerlendirme bölümünde, bulgulardan hareketle, sadeleşme hareketinin Türkiye Türkçesinde görülen etkileri, bugünkü mevcut durumun dil içi ve dil dışı etkenleri değerlendirilmiştir. Anahtar kelimeler: Türkiye Türkçesinde sadeleşme, neoloji, sözlükselleşme, sözlükbilim, sözcükbilim.