Karaciğer tutulumu olan glikojen depo hastalıkları tanıları ile izlenen hastalarda FGF21 düzeylerinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çukurova Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUHAMMED ABDULLAH BOZKURT
Danışman: Deniz Kor
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş: Glikojen depo hastalıkları (GDH), glikojenin yapımı ve yıkımında rol oynayan enzimlerin eksikliğine bağlı olarak gelişen kalıtımsal metabolik hastalıklardır. Bu hastalıkların bir kısmı X'e bağlı kalıtılırken büyük bir kısmı otozomal resesif kalıtılır ve karaciğer, kas, kalp gibi organları etkileyebilir. Karaciğer tutulumu olan GDH tipleri açlık hipoglisemisi ve hepatomegali gibi belirtiler gösterir ve tedavinin temeli tıbbi beslenme tedavisidir. Fibroblast Büyüme Faktörü-21 (FGF21), lipid, glikoz ve enerji metabolizmasının düzenlenmesinde kritik rol oynayan önemli bir peptid hormondur. FGF21, çeşitli organ ve dokulardan salınabilse de çoğunlukla karaciğer tarafından üretilir. Açlıkta karaciğerde, aşırı beslenmede pankreasta, egzersiz sırasında kasta ve soğuğa maruz kalmada kahverengi yağ dokusunda FGF21 salınımı artabilir. Bu hormon, metabolik sağlık üzerinde olumlu etkiler yapabilir; örneğin, glikoz alımını artırır, termogenezi ve enerji harcamasını teşvik eder, insülin duyarlılığını artırır. Amaç: Bu çalışmada Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Metabolizma ve Beslenme Bilim Dalı tarafından izlenen karaciğer tutulumu olan GDH hastalarında, FGF21'in düzeylerinin belirlenmesi, tiplere göre farklılıklarının saptanması ve FGF21 düzeyinin biyokimyasal parametrelerle ilişkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Materyal ve Metod: Çalışmamız Temmuz 2022- Mayıs 2023 tarihleri arasında Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı, Çocuk Metabolizma ve Beslenme Polikliniğine başvuran karaciğer tutulumu olan 50 (26K/24E) glikojen depo hastasında yapılmıştır. Hastaların 10'u (% 20) GDH tip Ia, 2'si (% 4) GDH tip Ib, 16'sı (% 32) GDH tip III, 3'ü (% 6) GDH tip VI, 8'i (% 16) GDH tip IXa, 4'ü (% 8) GDH tip IXb ve 7'si (% 14) GDH tip IXc tanısı ile izlenmekte idi. Hastalarımızda serum FGF21 düzeyleri bakıldı. Hastaların GDH alt tipleri, biyokimyasal incelemeleri, karın ultrasonografik görüntüleme bulguları, büyüme ölçütleri (ağırlık standart deviyasyon skoru [SDS], boy SDS, vücut kitle endeksi SDS) ile FGF21 arasındaki ilişki incelendi. Bulgular: Hastaların % 52'si kadın, % 48'i erkekti. Başvuru anında ortalama yaş 142.26±76.19 (23-360) ay idi. Akraba evliliği oranı % 72, aile öyküsü oranı % 54'tü. Başvuru nedenleri en sık karın şişliği, hepatomegali, hipoglisemi, selektif aile taraması ve büyüme geriliği idi. Tanı anında hastaların yaş ortalaması 34,40±39,14 (0-188) ay idi. Tüm hastalar 18 yaş altında tanı almıştı. Tanı anında hastaların % 80'i yaşa göre normal vücut ağırlığına, % 58'i ise normal boya sahipti. FGF21'in sağlıklı bireyler için bildirilen medyan değeri 100-200 pg/ml arasındadır. Çalışmamızda hastaların ortalama FGF21 düzeyleri 318.3±126,9 (148,52-647,44) pq/ml idi. GDH tiplerine göre değerlendirildiğinde en yüksek FGF21 düzeyleri sırasıyla tip IXc'de 464,31112,88 pq/ml, tip IXa da 343, 343,35137,18 pq/ml ve tip III te 323,80 116,04 pq/ml görüldü. Diğer tiplerde ise FGF21 düzeyi genel grup ortalamasının altında idi. Tip IXc hastalarının FGF21 düzeyleri diğer tiplerden istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksekti (p=0,001). FGF21 düzeyleri ile laktat dehidrogenaz ve gama-glutamil transferaz düzeyleri arasında pozitif korelasyon saptandı. Sonuç: Literatürde GDH hastalarında serum FGF21 düzeylerinin değerlendirildiği başka bir çalışmaya rastlanmamıştır. Çalışmamızdaki hastaların ortalama FGF21 düzeylerinin literatürde akut yağlı karaciğer ve hepatosteatozu olan hastalarınkine benzer olduğu görüldü. Çalışmamızda tüm glikojen depo hastalıkları alttiplerinin bir arada değerlendirildiğinde tipler arasında FGF21 düzeyi açısından fark olmadığı gözlendi. Ancak literatürde ilerleyici karaciğer sirozu gelişimine neden olan daha ağır fenotip olarak bildirilmiş olan tip IXc ile diğer tipler karşılaştırıldığında FGF21 düzeyi istatistiksel olarak anlamlı yüksek saptandı. Bu da bize ağır fenotipli hastaların belirlenmesinde FGF21'in bir biyobelirteç olarak kullanılabileceğini düşündürmektedir. Anahtar kelimeler: Glikojen depo hastalığı, karaciğer tutulumu, Fibroblast Büyüme Faktörü-21