Divan Şiirinde Güneş (15-16. Yüzyıllar)

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Nisa İstanbullu

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Hanife Dilek Batislam

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Güneş, yaşam döngüsünün devamlılığını sağlaması bakımından önemlidir. Dünya'da yaşam olabilmesi için belirli bir ısıya ihtiyaç vardır. Güneş'in ısı ve ışık kaynağı olması ona duyulan gereksinimi arttırmıştır. Divan şiirinde "güneş" çeşitli hayal ve benzetme unsurlarıyla kullanılmıştır. Şairler güneşi çoğunlukla ısısı ve parlaklığı dolayısıyla anmışlardır. "Divan Şiirinde Güneş", adlı bu tezde XV. -XVI. yüzyıllara ait divanlardan seçilen örnek beyitlerden yola çıkılarak divan şiirinde "güneşin" yeri, kullanımı ve özellikleri tespit edilmiştir. Güneş sözcüğünün yanı sıra çalışmada bu sözcüğün eş anlamlılarına da yer verilmiş, kullanım sıklıkları belirlenmiştir. Bir gök cismi olarak güneşin özellikleri; İslamiyet'te, tasavvufta, mitolojide ve Türk kültüründeki yeri; din, tabiat ve sosyal hayattaki önemi; âşık ve sevgili ile ilgisi; divan şiirindeki kullanımı vb. hakkında seçilmiş olan 20 divanın taranmasıyla elde edilen malzemeden ve divan şiiri geleneğinden yararlanılarak güneşin divan şiirinin anlam dünyasındaki yeri ile ilgili ayrıntılı bilgi verilmiştir. Yapılan inceleme metin merkezli olup divanlardan seçilen örnek beyitler esas alınarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmaya dâhil edilen divanlardan tespit edilen ilgili kelimelerin, divanlardaki kullanım sıklığına göre tablolar oluşturulmuştur. Çalışmanın sonunda bu tablolarda kelimelerin kullanımına dair sayısal dökümler verilmiştir. Anahtar kelimeler: Divân şiiri, felek, yıldız, güneş.