Enginar yaprağı (Cynara scolymus) ekstraktının deltametrin maruziyetinde Nil tilapyası (Oreochromis niloticus)'nın oksidatif stres, büyüme performansı, kan parametreleri ve histopatolojisi üzerine etkileri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çukurova Üniversitesi, Su Ürünleri Fakültesi, Su Ürünleri Yetiştiriciliği, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HARUN GÜMÜŞ
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Suat Dikel
Eş Danışman: Mustafa Öz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, tarımsal faaliyetlerde yaygın olarak kullanılan sentetik bir piretroit insektisit olan Deltamethrin'in (DLM), Nil tilapyası (Oreochromis niloticus) üzerindeki toksik etkilerini ve enginar (Cynara scolymus) yaprağı ekstraktının bu etkileri hafifletici potansiyelini araştırmak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmada, Çukurova Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Dr. Nazmi Tekelioğlu Tatlı Su Ürünleri Üretim ve Araştırma İstasyonu'ndan temin edilen, ortalama canlı ağırlığı 87,66±2,08 gram olan 240 adet sağlıklı Nil tilapyası deneme materyali olarak kullanılmıştır. Çalışma iki aşamalı olarak planlanmıştır. İlk aşamada, Deltamethrin'in balıklar üzerindeki akut toksisitesini belirlemek amacıyla probit analiz yöntemi kullanılarak 96 saatlik yarı ölümcül konsantrasyon (LC₅₀) değeri hesaplanmış ve bu değer 0,028 mg/L olarak tespit edilmiştir. İkinci aşamada ise, balıklar LC₅₀ değerinin 1/20 oranındaki Deltamethrin konsantrasyonuna maruz bırakılmış ve yemlerine %2 oranında enginar yaprağı ekstraktı ilave edilerek 30 gün süreyle beslenmişlerdir. Deneme süresince su sıcaklığı 25°C'de sabit tutulmuş, büyüme performansı, yem değerlendirme verimleri, hematolojik (RBC, Hb, HCT, MCV, MCH) ve biyokimyasal kan parametreleri (ALP, AST, ALT, Glikoz, kolesterol, total protein, trigliserid), oksidatif stres göstergeleri (TAS, TOS, OSI, SOD, CAT, GPx, MDA) ve histopatolojik değişimler detaylı olarak değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, Deltamethrin maruziyetinin Nil tilapyasında büyüme performansı, yemden yararlanma oranları ve kan parametreleri üzerinde olumsuz etkiler yarattığını, oksidatif stres seviyelerinde belirgin artışa ve doku hasarına yol açtığını göstermiştir. Bununla birlikte, yemlere %2 oranında enginar yaprağı ekstraktı ilavesinin bu olumsuz etkileri anlamlı ölçüde hafiflettiği ve balık sağlığını iyileştirdiği belirlenmiştir. Sonuç olarak, enginar yaprağı ekstraktının pestisit kaynaklı toksisiteye karşı doğal ve etkili bir yem katkısı olarak değerlendirilebileceği ve akuakültür sektöründe çevre dostu sürdürülebilir üretim uygulamalarına katkı sağlayabileceği ortaya konmuştur. Anahtar Kelimeler: Deltamethrin,Cynara scolymus, Oreochromis niloticus, Büyüme performansı, Kan parametreleri