Şem'î Şem'ullah Şerh-i Mantıku't-Tayr
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2014
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUHİTTİN TURAN
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): İBRAHİM ÇETİN DERDİYOK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın amacı, meşhur İranlı Feridüddin-i Attâr (1119-1221)'ın Mantıku't-Tayr isimli eserinin 16. yüzyıl şarihlerinden Şem'î Şem'ullah tarafından yapılmış olan Şerh-i Mantıku't-Tayr isimli şerhinin Latin harflerine aktarımı ve incelemesi olacaktır. Attâr'ın Mantıku't-Tayr'ı Türk şairleri tarafından tercüme edilmiş, içerisindeki hikâyeler yeniden uyarlanarak kaleme alınmış, fakat şu ana kadar Şem'î Şem'ullah'ın şerhi dışında bir şerhe rastlanmamıştır. Şem'î Şem'ullah'ın şerhi, bu bakımdan da ayrı bir önem arz etmektedir. Çalışmanın birinci bölümünde esere yön veren unsurlardan kısaca söz edilmiştir. İkinci bölümde öncelikle Şem'î Şem'ullah, Feridüddin-i Attâr ve eserleri hakkında hatırlatıcı bilgiler verilmiştir. Mantıku't-Tayr'ın genel özelliklerinin tespit edilmesine çalışılmıştır. Özellikle Attâr'ın Türk edebiyatındaki etkileri ana hatlarıyla belirlenmiş ve çalışmaya dâhil edilmiştir. Üçüncü bölümde metindeki hikâyeler belirlenmiş, ardından metnin genel şerh metodu hakkında bilgi verilmiştir. Metinde şârihin öne çıkan özelliklerinden birinin de Farsçaya aşinalığı artırmak, Farsçayı öğretmek olduğu görülmüştür. Gerek derkenarlarda gerekse metin içerisinde eserin bu özelliğine dikkat çekilmiştir. Bilindiği gibi şerhler, pek çok bilgi ve kültür unsuru taşırlar. Tespit edebildiğimiz kültür unsurları bu bölümde başlıklar halinde verilmiştir. Çalışmada, Şem'î Şem'ullah'ın yararlandığı, inceleme konumuz olan şerhin dayanağını oluşturan kaynaklar da liste hâlinde verilmiştir. Dördüncü bölümde eserin nüshaları, nüsha tavsifleri hakkında bilgiyle birlikte tenkitli ve transkripsiyonlu metin yer alır. Çalışmanın sonuç kısmında ise, Şem'î Şem'ullah üzerine yapılmış araştırmaların muhtasar bir listesine yer verilmiştir. Eserde üç süzlük hazırlanmıştır: Özel adlar sözlüğü ve dizinine yer verilmiştir. Metinde geçen dil bilgisi ve edebiyat terimlerinden oluşan bir sözlük ve Şem'î ile Attâr'ın kavramlara yüklediği tasavvufi anlamları gösteren birer sözlük hazırlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Şerh, Şerh-i Mantıku't-Tayr, Şem'î Şem'ullah, Feridüddin-i Attâr.