Sağlık kontrol odağı ile sağlık çalışanları arasındaki yaşam tarzı danışmanlığı uygulamaları arasındaki ilişki: kesitsel bir çalışma


Creative Commons License

barutçu s., TASTAN T., OZCAN S.

Cukurova Medical Journal, cilt.51, sa.3, ss.823-832, 2026 (ESCI, TRDizin)

  • Yayın Türü: Makale / Tam Makale
  • Cilt numarası: 51 Sayı: 3
  • Basım Tarihi: 2026
  • Doi Numarası: 10.17826/cumj.1948667
  • Dergi Adı: Cukurova Medical Journal
  • Derginin Tarandığı İndeksler: Emerging Sources Citation Index (ESCI), Directory of Open Access Journals, TR DİZİN (ULAKBİM), Academic Search Ultimate (EBSCO)
  • Sayfa Sayıları: ss.823-832
  • Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
  • Çukurova Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Amaç: Bu çalışma, sağlık çalışanları arasında sağlık kontrol odağı (LOC), sağlıklı yaşam tarzı davranışları ve yaşam tarzı danışmanlığı uygulamaları arasındaki ilişkiyi değerlendirmeyi amaçlamıştır. Gereç ve Yöntem: Bu kesitsel çalışmaya, üçüncü basamak bir hastanedeki sağlık çalışanları arasından sistematik örnekleme yöntemiyle seçilen 247 hekim ve 267 hemşire dahil edildi. Veriler, Çok Boyutlu Sağlık Kontrol Odağı Ölçeği Form A ve bir veri toplama formu aracılığıyla toplandı. Katılımcılara, beş sağlıklı yaşam tarzı davranışını (sigara içmemek, günde en az 10 dakika stres yönetimine ayırmak, ideal kiloyu korumak, günde 5 porsiyon meyve ve/veya sebze tüketmek ve haftada en az 150 dakika egzersiz yapmak) uygulayıp uygulamadıkları ve bunları hastalarına tavsiye edip etmedikleri soruldu. Bulgular: Çalışmaya toplam 514 sağlık çalışanı katıldı (ortalama yaş: 33,88 ± 9,24 yıl; %68,5'i kadın). Katılımcıların %25,1'i sigara içtiğini; %23,9'u hiç egzersiz yapmadığını; %24,5'i ideal kilolarına hiç ulaşamadığını; ve %29,8'i günde beş porsiyon meyve ve sebze tüketmediğini bildirdi. Bu davranışların hastalara önerilme sıklığı, sigarayı bırakma için %60,5; stres yönetimi için %33,9; fiziksel egzersiz için %32,3; kilo kontrolü için %19,8; ve meyve ve sebze tüketimi için %14,4 olarak bulundu. Sağlıklı davranışların uygulanması ile klinik önerilerin sıklığı arasında anlamlı bir pozitif korelasyon tespit edildi. “İçsel” kontrol odağı, hem sağlıklı alışkanlıklara (sigara içme ve stres yönetimi hariç) kişisel bağlılığın artması hem de hastalara sağlıklı yaşam tarzı davranışları (stres yönetimi hariç) konusunda danışmanlık yapma sıklığının artmasıyla anlamlı şekilde ilişkiliydi. Sonuç: Sağlık çalışanlarının sağlık kontrol odağı, hem kendi sağlıklı yaşam tarzı davranışlarında hem de bu davranışları hastalarına önermelerinde önemli bir faktör gibi görünmektedir. Yaşam tarzı tıbbındaki uygulama açığını gidermenin bir yolu, sağlık çalışanları arasında içsel kontrol odağı yönelimini geliştirmeye odaklanmak olabilir.
Purpose: This study aimed to evaluate the relationship between health locus of control (LOC), healthy lifestyle behaviours, and lifestyle counselling practices among healthcare professionals. Materials and Methods: This cross-sectional study included 247 physicians and 267 nurses selected through systematic sampling from healthcare professionals at a tertiary hospital. Data were collected via Multidimensional Health Locus of Control Scale Form A and a data collection form. Participants were asked whether they practiced five healthy lifestyle behaviours (not smoking, dedicating at least 10 minutes a day to stress management, maintaining ideal weight, consuming 5 servings of fruit and/or vegetables daily, and exercising for at least 150 minutes weekly) and whether they would recommend them to their patients. Results: A total of 514 healthcare professionals participated in the study (mean age: 33.88 ± 9.24 years; 68.5% were female). Of the participants, 25.1% reported smoking; 23.9% reported never exercising; 24.5% reported never reaching their ideal weight; and 29.8% reported not consuming five servings of fruits and vegetables daily. The frequency with which these were recommended to patients was found to be 60.5% for quitting smoking; 33.9% for stress management; 32.3% for physical exercise; 19.8% for weight control; and 14.4% for fruit and vegetable consumption. A significant positive correlation was established between practicing healthy behaviours and frequency of clinical recommendations. “Internal” LOC was significantly associated with both greater personal adherence to healthy habits (excluding smoking and stress management) and higher frequency of counselling patients on healthy lifestyle behaviours (excluding stress management). Conclusion: Healthcare professional’s health LOC appears to be a significant factor, both in their own healthy lifestyle behaviours and in recommending these behaviours to their patients. One way to address the implementation gap in lifestyle medicine could be to focus on developing internal LOC orientation among healthcare professionals.