Dinamik Toprak Özellikleri ve Taban Suyu Seviyesinde Meydana Gelen Zamansal Değişimlerin Coğrafi Bilgi Sistemlerinde Değerlendirilmesi

Creative Commons License

TURGUT Y. S., yumuşak C. b., koca y. k.

Çukurova Tarım ve Gıda bilimleri dergisi (Online), cilt.41, sa.1, ss.81-91, 2026 (TRDizin)

Özet

Tarımsal üretimde sulama temel unsurlardan biri olup, suyun yeterli düzeyde toprakta bulunmasının yanı sıra fazlasının bitki kök bölgesinden uzaklaştırılması da önemlidir. Bu nedenle kimi alanlarda taban suyunun kök bölgesine yükselerek bitkiye zarar vermesini önlemek amacıyla drenaj sistemleri kurulmaktadır. Bu çalışma, Türkiye’nin önemli tarım bölgelerinden Çukurova’da yer alan Aşağı Seyhan Ovası (ASO) sulama uygulamaları, taban suyu seviyesi ve toprak tuzluluğu arasındaki ilişkileri incelemektedir. Araştırmada, Devlet Su İşleri (DSİ) tarafından açılan drenaj kanallarının etkileri değerlendirilmiş; drenaj öncesi ve sonrası dönemlerde taban suyu seviyesi, pH ve tuzluluk değişimleri karşılaştırılmıştır. Yıllara ait noktasal verilerden elde edilen toprak analizleri CBS ortamına aktarılarak zamansal değişimler belirlenmiştir. Bulgular, drenaj kanallarının açılmasıyla birlikte taban suyu seviyesinin düşüş gösterdiğini ve toprak tuzluluğunda belirgin azalmalar meydana geldiğini ortaya koymuştur. Ayrıca, drenajın toprak yıkanmasını destekleyerek üretim koşullarını iyileştirdiği saptanmıştır. Sonuç olarak, sürdürülebilir tarımsal üretim için etkili drenaj sistemlerinin zorunluluğu vurgulanmıştır.
Irrigation is a fundamental component of agricultural production and beyond ensuring sufficient soil moisture, the removal of excess water from the root zone is equally crucial. For this reason, drainage systems are often established to prevent groundwater from rising into the root zone and harming crops. This study examines the relationships between irrigation practices, groundwater level, and soil salinity in the Lower Seyhan Plain, part of the Çukurova Plain- one of Turkey’s most important agricultural regions. The effects of drainage channels constructed by the State Hydraulic Works were evaluated by comparing pre- and post-drainage conditions in terms of groundwater level, pH, and salinity. Soil analyses based on multi-year point data were processed in a GIS to identify temporal changes. Findings indicate that the construction of drainage channels led to a decline in groundwater levels and a significant reduction in soil salinity. Furthermore, drainage was found to enhance soil leaching, thereby improving production conditions. In conclusion, the study highlights the necessity of effective drainage systems to ensure continuous and sustainable agricultural production.