Maturidi İnanç Sistemi (Lamişi Örnekleminde Hanefi-Maturidi Kelamı)


ŞIK İ.

Gece Kitaplığı, Ankara, 2014

  • Basım Tarihi: 2014
  • Yayınevi: Gece Kitaplığı
  • Basıldığı Şehir: Ankara

Özet

 

 

Mâturidî İnanç Sistemi

Lâmişi Örnekleminde Hanefî-Mâturidî Kelamı

 

 

 

Doç. Dr. İsmail ŞIK

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ankara-2014

 

Mâturidî İnanç Sistemi

Lâmişi Örnekleminde Hanefî-Mâturidî Kelamı

 

 

 

Gece Kitaplığı: 168 • Araştırma: 88

Genel Yayın Yönetmeni • Yaşar HIZ

Editör • Murat Ukray

Kapak Tasarım & Dizgi • Hatice Uzun

Birinci Basım • © Eylül 2014

ISBN • 978-605-324-215-4

© copyright

Bu kitabın yayın hakkı Gece Kitaplığı’na aittir.

Kaynak gösterilmeden alıntı yapılamaz, izin almadan hiçbir yolla çoğaltılamaz.

 

 

 

gecekitapligi@gmail.com

Baskı & Cilt

İleri Akademi

Degol Caddesi 45/F Beşevler/ANKARA

Sertifika No: 29847


 

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ. VI

Araştırmanın Amacı ve Önemi VIII

Araştırmanın Metodu ve Kaynakları X

GİRİŞ. 1

1.MÂTURÎDİ KELÂM SİSTEMİNİN TEŞEKKÜLÜ.. 1

1.1.Hicri V-VI. Asırlarda Kelâm İlminin Durumu. 1

1.2.Hanefilik. 5

1.3.Hanefiliğin Mâverâunnehir Bölgesindeki Etkinliği 9

1.4.Hanefi–Mâturîdî Yaklaşım.. 17

2.KELÂM-USÛLÜ’L-FIKH İLİŞKİSİ 23

3.MAHMUD B. ZEYD EL-LÂMİŞÎ VE KELÂM METODU.. 33

3.1.Hayatı 33

3.2. Eserleri 41

3.3. Kelâmda Mezhebi 47

3.4.Kelâm Metodu. 48

I. BÖLÜM

İLAHİYAT

A.VARLIK. 51

1.Varlık Kavramı 51

2.Varlık Çeşitleri ve Mertebeleri 54

B.BİLGİ 60

1.Bilgi Kavramı 60

2.Bilginin İmkânı 61

3.Bilgi Kaynakları 64

4.Bilgi Çeşitleri 73

5.Hüküm Elde Etme Yolları 76

C. ZAT VE SIFATLAR. 86

1.Allah’ın Varlığı ve Birliği 86

2.Allah’ın Zâtı 90

3.Tanrı’nın Kıdemi 93

4.Zat-Sıfat İlişkisi 101

5. Sıfatların Sınıflanması 105

6.Allah’ın Mekân ve Yönden Nefyi 107

7.Allah’ın Yaratılanlara Benzememesi 109

8.Kelâm Sıfatı ve Halku’l-Kur’an Meselesi 113

II. BÖLÜM

NÜBÜVVET VE MEAD

A.NÜBÜVVET. 120

1.Nübüvvetin İmkânı 120

2.Nübüvvetin İspatı 124

3.Nübüvvetin Gerekliliği 126

4.Mucize ve Kerâmet. 129

5.İmamet ve Siyaset. 134

B.MEAD.. 144

1.Ecel 144

2.Kabir Hayatı ve Suâli 147

3.Allah’ın Âhirette Görülmesi 148

4.Şefaat. 155

III. BÖLÜM

TANRI-İNSAN İLİŞKİSİ

A.İNSAN FİİLERİ 157

1.İnsan Fiillerinin Neliği 157

2.İstitaa’ 159

3.Fiillerin Yaratılması 162

4.Yaratma-Kesb Eşzamanlılığı ve Tekvin-Mükevven Ayrımı 169

5.Mütevellid Fiiller. 171

6.Rızık. 173

7.Kaza ve Kader. 174

8. Husun-Kubuh. 175

9.Hidayet ve Dalâlet. 180

10.Aslah Prensibinin Reddi 183

B.İMAN.. 190

1.İman Kavramı 190

2.İman-Amel İlişkisi 195

3.İmanın Artıp Eksilmesi 197

4.İmanın Yaratılması 199

5.Mukallidin İmanı 200

6.İmanda İstisna. 205

7.Büyük Günah Sahibinin Ahiretteki Durumu. 210

SONUÇ.. 216

KAYNAKÇA.. 219


ÖNSÖZ

Bir düşünce disiplinin doğuşu ve gelişimi buna katkı sağlayan düşünürlerin serüvenlerinden bağımsız değildir. Bu bağlamda Mâturîdîlik, Ebû Mansur el-Mâturîdî’nin düşünceleri etrafında gruplaşan Semerkandlı Hanefilerin genel fikirleri, fıkıh ve kelâm anlayışlarını içerir. Hanefiliğin yayılmasında büyük katkıya sahip olan Mâturîdik, itikadi ve fıkhî temel prensiplerini Hanefilikten almış ve ciddi olarak onun etkisinde kalmıştır. Bu yüzden bu iki mezhebi birbirinden ayırmak ya da tamamen birbirinden farklı iki mezhep gibi telakki etmek mümkün değildir.

Bir Mâturidî kelâmcı olan Lâmişî ve düşünceleri üzerine inceleme yaptığımız bu çalışmamızla onu tanıtmayı, düşünce ve görüşlerini ortaya koymayı amaçlıyoruz. Lâmişî hakkında ayrıntılı bilgi bulunmayan bir kelâmcı olduğu için öncelikle onun eserlerini ve yaşadığı dönemle ilgili bilgileri incelediğimizi belirtmek isteriz.

Çalışmamızda Lâmişî’nin görüşleri merkezinde Kelâm-Usûlû’l-Fıkh diyalogu ve Hanefi-Mâturid? geleneğin Usûlû’d-Din anlayışını ortaya koymaya çalıştık. Çünkü bu bütüncül ve akli yaklaşımın İslam düşüncesinin sorunsallarının çözümünde doğru sonuca götüreceğini düşünmekteyiz. Usûlû’d-Din bakış açısıyla teorik ve pratik bilgiyi birleştirerek, düşünceden eyleme uzanan serüveni bütün olarak değerlendirmenin yararlı olacağını görmekteyiz. Bu açıdan Kelâm-Usûlû’l-Fıkıh diyalogunu iyi anlamamız, İslam düşüncesinde tartışılan sorunların daha iyi kavramamızı sağlayacaktır. Nitekim Fıkıh Usûlû ya da Fıkıh sahasındaki düşüncelerin itikadi alt yapısı önemli bir konudur. Çünkü her Kelâm probleminin düşünsel bir arka planı vardır. Biz çalışmamızda var olan bu diyalogu Lâmişî bağlamında sistemli bir tarzda sunmaya çalıştık.

Çalışmamız sırasında gösterdiği ilgi, katkı ve desteğinden dolayı danışman hocam sayın Prof. Dr. Ahmet AKBULUT’a, çalışmamıza değerli görüşleriyle olgunluk kazandıran sayın hocalarım Prof. Dr. Şaban Ali DÜZGÜN, Prof. Dr. Recep KILIÇ, Prof. Dr. Mahmut AY, Prof. Dr. Mehmet EVKURAN’a, teşekkür ederim. Ayrıca araştırmam sırasında kaynak ve yöntem olarak yardımcı olan Prof. Dr. Hasan ONAT ve Prof. Dr. Sönmez KUTLU’ya, Doktora tezimin nüshalarını okuyarak olgunlaşmasına katkı sağlayan sayın hocam Yrd. Doç. Dr. İsmail YÜRÜK ve kıymetli arkadaşlarım Yrd. Doç. Dr.Yusuf GÖKALP, Yrd. Doç. Dr. İbrahim KAPLAN, Yrd. Doç. Dr. Tuğrul YÜRÜK ve Yrd. Doç. Dr. Rabia ÇETİN’e ve çalışmalarım sırasında desteğini esirgemeyen sevgili eşim Fadime ŞIK’a şükranlarımı sunarım.

 

 Doç. Dr. İsmail ŞIK

Ankara-2014