Tilbaşar’dan Erken ve Orta Tunç Çağı Terazi ve Ağırlıkları: Eski Yakındoğu Ağırlık Sistemleri Üzerine Bir Değerlendirme
Arkeoloji ve Sanat, cilt.0, sa.181, ss.15-30, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 0 Sayı: 181
- Basım Tarihi: 2026
- Dergi Adı: Arkeoloji ve Sanat
- Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.15-30
- Çukurova Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Bu çalışma, Suriye, Mezopotamya ve Anadolu ticaret yollarının kesiştiği bir bölgede bulunan Tilbaşar’da keşfedilen ağırlık ölçüm araçlarına (terazi kolu, kefe ve ağırlıklar) odaklanmaktadır. 2015- 2018 yıllarında Güney Aşağı Şehrin doğusunda, kent suruna yakın bir alanda yapılan kazılarda, Erken Tunç Çağı konutlarından kemikten bir terazi kolu ve üç hematit ağırlık ile Orta Tunç Çağı başlarına tarihlenen bir mezardan bakır/tunç terazi kefesi bulunmuştur. Hassas ölçümler için tasarlanmış olan bu küçük aletler, ticari faaliyetlerin bir sonucu olarak değerli metal ve yarı kıymetli taşlar gibi belirli türdeki malların tartılmasında ve metalürjide alaşım bileşimlerinin belirlenmesinde kullanılan kütle ölçüm araçları olarak tanımlanmaktadır. Malların miktarının ve değerinin belirlenebilmesi ancak tartım aletleri ile mümkün olabilmektedir. Kütle ağırlıkları belirli bir sayının katları olan taşlar, ağırlık sistemlerinin ortaya çıkışının en somut kanıtlarıdır. Ağırlık sistemleri ticari ve günlük işlerin standart hale getirilmesinin bir sonucudur. Tilbaşar’da ele geçen taş ağırlıklar sphendonoid, yuvarlak ve silindirik formludur ve bunlar eski Yakındoğu’da bilenen en yaygın formlar arasında yer almaktadır. Sphendonoid ve yuvarlak formlu ağırlığın kütlesi 9,2-9,4 gr olan Levanten/Ugarit birimine karşılık gelirken, silindirik formlu ağırlığın kütlesi de 8,3-8,4 gr olan Mezopotamya birimine karşılık gelmek- tedir. Bu durum, Tilbaşar’ın MÖ 3. binyılda her iki bölgenin ağırlık sistemleriyle bağlantılı olduğunu göstermektedir. Sonuçta bu bulgular, Tilbaşar’ın MÖ 3. binyılın ikinci yarısı ile MÖ 2. binyılın başla- rında değerli malların tartıldığı, farklı ağırlık sistemlerini kullanan ve uluslararası bağlantıları olan bir merkez olduğunu ima etmektedir.
This study focuses on weighing apparatus (balance beam, scale pan, and weights) discovered at Tilbaşar, situated at the intersection of Syrian, Mesopotamian, and Anatolian trade routes. Excavations conducted between 2015 and 2018 in the eastern sector of the Southern Lower Town, near the city wall, yielded a bone balance beam and three hematite weights from Early Bronze Age residential contexts, as well as a copper/bronze scale pan from a grave dating to the early Middle Bronze Age. These small implements, designed for precision measurement, are identified as mass measurement tools used to weigh specific high-value commodities –such as precious metals and semi-precious stones- resulting from commercial activities, and to determine alloy compositions in metallurgy. Determining the quantity and value of goods is only possible through weighing instruments. Stone weights representing multiples of a specific unit serve as the most tangible evidence for the emergence of weight systems, which resulted from the standardization of commercial and daily transactions. The stone weights recovered at Tilbaşar display sphendonoid, round, and cylindrical forms, representing some of the most common types known in the Ancient Near East. While the masses of the sphendonoid and round weights correspond to the Levantine/Ugaritic standard (9.2-9.4 g), the cylindrical weight corresponds to the Mesopotamian standard (8.3-8.4 g). This indicates that Tilbaşar was linked to the weight systems of both regions during the 3rd millennium BC. Consequently, these findings suggest that during the second half of the 3rd millennium BC and the early 2nd millennium BC, Tilbaşar was a centre with interregional connections that utilized diverse weight systems for the weighing of precious goods.