Dede Korkut Hikayelerinde Yükleme ve Yönelme Durumu


Al E.

International Journal of Language Academy, cilt.8, sa.4, ss.294-312, 2020 (Diğer Kurumların Hakemli Dergileri)

  • Yayın Türü: Makale / Tam Makale
  • Cilt numarası: 8 Konu: 4
  • Basım Tarihi: 2020
  • Doi Numarası: 10.29228/ijla.45861
  • Dergi Adı: International Journal of Language Academy
  • Sayfa Sayıları: ss.294-312

Özet

Bu çalışmada Dede Korkut Hikâyeleri’nde kullanılan yükleme ve yönelme durum eklerinin görünümleri, bu eklerin kesişen ve birleşen noktalarının neler olduğu değerlendirilmiştir. Bu iki durum ekinin birbirleri yerine kullanıldıkları yerler belirlenmeye çalışılıp bu durumun nedenleri sorgulanmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda çalışmanın malzemesi Dede Korkut Kitabı’nda bulunan Salur Kazanuŋ İvi Yağmalanduğı Boy, Duha Koca Oğlı Delü Dumrul Boyı, Kazılık Koca Oğlı Yigenek Boyı, Basat Depegözi Öldürdügi Boy, Begil Oğlı Emrenüŋ Boyı başlıklı hikâyelerin söz varlığında yer alan yükleme ve yönelme durum ekli adlardan oluşturmaktadır. Çalışmada, Eski Anadolu Türkçesi bağlamında, çok şekilli kullanıldığı tespit edilen yükleme durum ekinin fiilin doğrudan etkilediği nesneyi, yönelme durum ekinin ise fiili, amaç, araç, sebep, hedef, sürme-süreç, vurgulama, yaklaşma, karşılaştırma vb., anlamsal yönlerden ayrıntılandıran dolaylı nesneyi işaret ettiği tespit edilmiştir. Eklerin birbirleri yerine kullanıldıkları sekiz örneğin yedisinde bin- fiili ve at adının eşdizim özelliği sergilediği görülmüştür. Bu çalışma bağlamında da söz konusu yedi örnekte yükleme ve yönelme durum eklerinin birbirleri yerine kullanılmalarına, daha önce de başka araştırmacılar tarafından işaret edildiği gibi birden çok bileşenin etkili olabileceği görülmüştür. Ancak bunlara ek olarak, sekiz örnekten birinde tespit edilen kullanım özelliğinden yola çıkılarak bu çalışmada benzer konum ve görevdeki adların da birbirlerini alabilecekleri biçimbirimler bağlamında yönetebilecekleri görüşü sunulmuştur.