Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitaplarında Yer Alan Üretimsel Becerilerin Aracılık Boyutu

Creative Commons License

DALGAC S. N., Tum G.

Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, sa.2, ss.338-352, 2026 (TRDizin)

Özet

Amaç: Bu çalışmanın amacı, Türkiye'deki bir devlet üniversitesinin TÖMER'inde kullanılan Türkçe ders kitaplarında yer alan konuşma ve yazma etkinliklerinin CEFR içinde yer alan aracılık kazanımları ile nasıl örtüştüğünü incelemektir. Yöntem: Bu amaca yönelik olarak, CEFR A1 ile C1 arasındaki seviyelere karşılık gelen TÖMER’deki altı Türkçe ders kitabı seti incelenerek nitel bir doküman analizi yapılmıştır. Bu ders kitaplarındaki her etkinlik, metne, kavramlara ve iletişime aracılık etme gibi aracılık derinliğine göre sınıflarına ayrılarak analiz edilmiştir. Bu sınıflandırma, güvenilirliği ve geçerliliği sağlamak için uzman bilgilendirmesi eşliğinde yinelemeli kodlama döngüleri aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Bulgular: Bulgular, konuşma alıştırma ve etkinliklerinin sıklıkla aracılık işlevlerini yerine getirdiğini ortaya koymaktadır. Bunlar, öğrencilerin akran katkılarını başka kelimelerle ifade etmeye, nüansları netleştirmeye ve yorumları aydınlatmaya teşvik etmeyi içermektedir. Buna karşılık, yazma alıştırma ve etkinliklerinin esas olarak içerik üretimi ve dilsel doğruluğa odaklandığı görülmektedir. Akran geri bildirimi ve metin özetlemeyi içeren gelişmiş aracılık modülleri dışında sınırlı yapılandırılmış etkinlikler sunulmuştur. Bu dengesizlik, öğretim tasarımındaki bir boşluğu vurgulamaktadır. Müfredat ve materyaller, kapsamlı iletişimsel yeterliliği teşvik etmek için aracılık kazanımlarına yönelik yazma etkinliklerini sistematik olarak yerleştirilmediğini ortaya koymaktadır. Bu, yirmi birinci yüzyıl için gerekli olan önemli kültürlerarası ve bilgi yönetimi becerilerine sahip olması gereken öğrencileri daha eksik hazırlayacaktır. Konuşma ve yazma görevlerinde arabuluculuk arasındaki tutarsızlık, müfredat ve öğretim materyallerinin kasıtlı olarak tasarlanmasına olan ihtiyacı daha da ortaya koymamaktadır. Sonuç: Sonuçlar, yazma etkinliklerinin, işbirlikli metin birlikte inşası, amaçlı özetleme ve bağlama duyarlı uyarlamaları içermesinin önemli olduğunu göstermektedir.
The aim of this study is to investigate how speaking and writing activities in Turkish coursebooks, used at TÖMER of a state university in Türkiye, align with the mediation outcomes calibrated in the CEFR. To address this objective, a qualitative document analysis was conducted by scrutinizing the set of six Turkish coursebooks that correspond to CEFR levels A1 to C1. Each task in these coursebooks was analyzed by categorizing its mediative depth—such as mediating a text, mediating concept, and mediating communication. This categorization was carried out through iterative coding cycles, accompanied by peer debriefing to ensure reliability and validity. Findings reveal that speaking exercises and activities frequently integrate mediative functions. These include prompting learners to paraphrase peer contributions, clarify nuances, and negotiate interpretations. In contrast, writing tasks mainly focus on content production and linguistic accuracy. They offer limited structured opportunities for mediation, except in advanced modules that incorporate peer feedback and text summarization. This imbalance highlights a gap in instructional design. Curricula and materials appear to lack systematically embed mediative writing activities in order to foster comprehensive communicative competence. This will less prepare learners with crucial intercultural and information-management skills essential for the twenty-first century. The discrepancy between mediation in speaking and writing tasks further denotes the need for intentional design of curriculum and instructional materials. Findings reveal the importance of writing activities to involve collaborative text co-construction, purposeful summarization, and context-sensitive adaptations. Curriculum developers and textbook authors are encouraged to utilize CEFR mediation scales in order to design more balanced syllabi. Additionally, further research into Turkish as a Foreign Language (TFL) instructional materials is thought to contribute to the field since these support learners in acquiring vital 21st-century skills in intercultural communication and information management.