Afet Sonrası Yeniden İnşa Sürecinde Katılımın Sınırları: Paydaş Katılım Planı Örneği
Uluslararası Mekânsal Planlama ve Afet Yönetimi Kongresi (ISPDM 26), Adana, Türkiye, 2 - 03 Şubat 2026, ss.129-139, (Tam Metin Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
- Basıldığı Şehir: Adana
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.129-139
- Çukurova Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Afet sonrası yeniden inşa süreçleri, yalnızca fiziksel mekânın yeniden üretilmesini değil, aynı zamanda toplumsal iyileşmeyi ve sosyal ilişkilerin yeniden kurulmasını da içeren çok boyutlu bir süreci ifade etmektedir. Bu bağlamda, kullanıcıların ve paydaşların yeniden inşa sürecine hangi aşamalarda ve ne düzeyde dâhil edildiği, üretilen mekânların meşruiyeti, sürdürülebilirliği ve kullanıcı memnuniyeti açısından belirleyici bir rol oynamaktadır. Literatürdeki çalışmalar, özellikle karar alma süreçlerine erken ve anlamlı katılımın, afet sonrası yeniden inşa projelerinin başarısını artırdığını vurgulamaktadır. Bu doğrultuda çalışma, Türkiye’de afet sonrası yeniden inşa politikalarında katılımın sınırlarını görünür kılmayı, bu durumun olası sonuçlarını ortaya koymayı ve literatürdeki katılım odaklı tartışmalara katkı sunmayı amaçlamaktadır. Bu amaçla, 6 Şubat 2023 depremleri sonrasında kırsal alanlarda köy evlerinin yerinde yeniden inşasını hedefleyen Türkiye Deprem İyileştirme ve Yeniden İnşa Projesi kapsamında hazırlanan Paydaş Katılım Planı içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. Analiz sürecinde metin, Arnstein (1969) tarafından oluşturulan ve Davidson vd. (2007) tarafından afet sonrası yeniden inşa bağlamına uyarlanan katılım derinliği yaklaşımları ekseninde karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Yapılan analiz, Paydaş Katılım Planı’nda tanımlanan katılım biçimlerinin, yeniden inşa sürecinin farklı aşamalarındaki dağılımını, paydaşlara atfedilen rolleri ve katılım yöntemlerinin karar alma yetkisi üretme kapasitesini ortaya koymaktadır. Elde edilen veriler, Türkiye’de afet sonrası yeniden inşa sürecine ilişkin kurumsal katılım anlayışının, uluslararası literatürde tanımlanan katılım derinliği yaklaşımlarıyla kısmen örtüştüğü, ancak katılımın ağırlıklı olarak bilgilendirme ve danışma düzeylerinde kurgulandığını ve karar alma yetkisinin ise büyük ölçüde merkezi idarede toplandığını göstermektedir. Bu durum, belgenin toplumsal katılımı belirli bir etki düzeyiyle sınırlı biçimde ele aldığını ortaya koymaktadır.
Post-disaster reconstruction processes constitute a multidimensional framework that extends beyond the mere reproduction of the physical environment to encompass social recovery and the reestablishment of social relations. In this context, the stages at which users and stakeholders are involved in the reconstruction process, as well as the depth of their participation, play a decisive role in determining the legitimacy, sustainability, and user satisfaction of the built environment. Existing literature emphasizes that early and meaningful participation in decision-making processes significantly enhances the success of post-disaster reconstruction projects. Accordingly, this study aims to make visible the limits of participation within post-disaster reconstruction policies in Türkiye, to reveal the potential implications of these limits, and to contribute to participation-oriented debates in the literature. For this purpose, a qualitative inquiry was conducted using content analysis of the Stakeholder Engagement Plan prepared within the scope of the Türkiye Earthquake Recovery and Reconstruction Project, which aims at the in-situ reconstruction of village housing in rural areas following the 6 February 2023 earthquakes. The analysis evaluates the document comparatively through participation depth frameworks developed by Arnstein (1969) and adapted to the postdisaster reconstruction context by Davidson et al. (2007). The findings reveal the distribution of defined participation mechanisms across different stages of the reconstruction process, the roles attributed to various stakeholders, and the capacity of participation methods to generate decisionmaking authority. The results indicate that while the institutional understanding of participation in Türkiye’s post-disaster reconstruction process partially aligns with participation depth approaches identified in the international literature, participation is predominantly structured at the levels of information provision and consultation, with decision-making authority largely concentrated within central government institutions. This finding demonstrates that the document conceptualizes social participation within a limited scope of influence.