Yenilikçi Bütçe Yaklaşımları ve Türkiyede'ki Yansımaları


Ergen Z.

4. Çukurova Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Kongresi, Adana, Turkey, 21 - 23 February 2020, pp.86

  • Publication Type: Conference Paper / Summary Text
  • City: Adana
  • Country: Turkey
  • Page Numbers: pp.86

Abstract

ÖZET Tarihsel düzlemde yaşanan ekonomik, politik ve sosyolojik gelişmeler son yıllarda ülkelerin mali sistemlerinde önemli değişikliklere neden olmuştur. Özellikle 20. Yy bu değişim paradigmasının önemli eksen noktalarındandır. Bu bağlamda 20. Yy’a kadar hâkim iktisat ideolojisi olarak kabul ettiğimiz Klasik iktisadi Düşünce, 1929’da yaşanan Büyük Buhranla birlikte yavaş yavaş etkinliğini kaybetmiş ve politik iktisadi bakış açısı yeni yaklaşımlara yüzünü çevirmiştir. Klasik İktisadi düşüncenin takındığı katı denklik anlayışına dayanan bütçe tutumu (mali denklik), ekonomik kriz sonrası yaşanan eksen kayması ile birlikte yerini daha esnek (iktisadi denklik) bir bütçe tutumunun benimsenmesine terk etmiştir. İkinci dünya savaşı sonrasında başta Avrupa ülkeleri ekonomilerini toparlama sürecine girmiş ve hızlı bir sanayileşme ivmesi yakalamışlardır. İlerleyen dönemlerde ekonomik olarak refah düzeylerini arttıran çoğu Avrupa ülkesinde sosyal haklar ve yaşam kalitesi ihtiyaçları ekonomik ihtiyaçlar kadar önem kazanmaya başlamıştır. Devletlerin halklarına karşı sosyal kalkınma, fırsat eşitliği, istihdam gibi sorumluluklarında bütçeyi bir araç olarak kullanması uzun zaman önceye dayanır. Bu gelişmelerle birlikte bütçeleme tekniklerine yeni kavramlar eklenmiştir. Sosyal bütçeleme kavramı, toplumların sosyal güvenliklerine ve ihtiyaçlarına göre hazırlanan bütçelerdir. Katılımcı bütçeleme, bütçe hazırlanırken gelir toplama ve harcama yapma önceliklerinin sadece siyasilerin kararlarından ibaret olmayıp halkın ve sivil toplum örgütlerinin görüşünü alarak bütçeye katılımlarıyla hazırlanılan bütçelerdir. Cinsiyete duyarlı bütçeleme ise, toplumu ortak ihtiyaçlar penceresinden bakarak değil de farklı cinsiyetlerin farklı ihtiyaçları olarak değerlendirme yaklaşımını benimser. Bütçe ile ekonomiye ve sosyal hayata müdahaleyi birçok nedenden dolayı kullanan ülkeler çevresel sorunlarla mücadele etmek için de bütçeyi kullanma yoluna gitmişlerdir. Devletler çevresel sorunlara hem ülke içinde hem de çeşitli protokoller ve birliklerle küresel çözümler arayışındadırlar. Doğal kaynakların kullanımını kontrol altına almak ve çevresel kirliliklerin önüne geçebilmek için çevresel bütçeleme (yeşil bütçeleme) teknikleri geliştirilmiştir. Çalışmamız yukarıda bahsi geçen yenilikçi bütçe yaklaşımlarının daha ayrıntılı ele alınışı olarak literatüre katkı yapmayı amaçlamaktadır. Özellikle Sosyal Bütçe, Katılımcı Bütçe, Cinsiyete Duyarlı Bütçe ve Yeşil Bütçe kavramları bu bağlamda ele alınıp irdelenmeye çalışılacaktır. Anahtar Kelimeler: Sosyal Bütçe, Cinsiyetçi Bütçe, Yeşil Bütçe