Akademik Veri Yönetim Sistemi
Literatür Eczacılık Bilimleri Dergisi, cilt.14, sa.3, ss.128-140, 2025 (TRDizin)
Nükleer faktör eritroid 2 ilişkili faktör 2 (Nrf2), oksidatif stresle uyarılan ve detoksifiye edici enzimlerle antioksidan proteinlerin kodlanması için sinyal yolağı başlatan bir transkripsiyon faktörüdür. Vücutta oksidatif stresin artması ile reaktif oksijen bileşikleri, Nrf2 yolağının temel düzenleyicisi olan Kelch benzeri ECH ile ilişkili protein 1 ile Nrf2 arasındaki bağı koparmakta ve Nrf2, çekirdeğe translokasyon yaparak buradaki antioksidan yanıt elementleri aracılığıyla koruyucu gen ve enzimlerin ifadesini sağlamaktadır. İfade edilen bu genlerin, birçok hastalığın mekanizmasında yer alması nedeniyle bu yolak farklı hastalıklarla (örneğin Alzheimer, Parkinson ve Huntington hastalıkları) ilişkilendirilmiş; tedavi stratejileri geliştirebilmek adına güncel bir araştırma konusu hâline gelmiştir. Oksidatif stres, nörodejeneratif hastalıkların patogenezinde de yer almaktadır. Günümüzde hâlâ kesin tedavisi bulunamayan, prevalansında hızlı artış olan ve yaşla ilerleyen Alzheimer hastalığı (AH) da bu hastalıkların arasındadır. Bu derlemede, öncelikle Nrf2 yolağının sinyal mekanizmaları ve etkileşimde olduğu genler incelenmiştir. Ardından AH hakkında genel bilgiler verilerek; amiloid beta birikimi, tau hiperfosforilasyonu, nörofibriler yumak oluşumu, oksidatif stres, mitokondriyal disfonksiyon, inflamasyon ve enfeksiyon gibi durumlarla ilişkileri açıklanmıştır. Son olarak literatürdeki çalışmalar incelenerek, Nrf2 yolağının AH ile ilişkisi değerlendirilmiştir. Nrf2 yolağının, AH'de oksidatif stres dışında diğer patolojileri de etkilediği belirtilmiş; bu etkiler incelenerek özetlenmiştir. Uzun zamandır bilinen ve araştırılan bir hastalık olan AH, henüz tam bir tedavisinin olmaması ve hasta bireylerin sayısındaki artışın katlanarak devam edeceğinin öngörülmesi nedeniyle özellikle yaşlı popülasyonu tehdit etmektedir. Bu yüzden yeni tedavi yollarının aranması gerekmektedir. Nrf2 yolağı ile yapılan çalışmalarda, hastalık ile arasında anlamlı ilişkiler gösterilmiş olsa da mekanizmalarının yeterince açıklanabilmesi için bu konuda daha fazla bilimsel çalışmaya ihtiyaç duyulmaktadır.