Beşinci Sınıf Öğrencilerinin Matematiksel Muhakeme Türlerinin İncelenmesi

Creative Commons License

ÖZCAN H., ARTUT P.

Adıyaman Üniversitesi Eğitim Bilimleri Dergisi, cilt.16, sa.1, ss.322-354, 2026 (TRDizin)

Özet

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ile ülkemizin eğitim politikası değişmiş ve güncellenen matematik öğretim programında matematiksel muhakemenin önemi vurgulanmıştır. Bu önemi göz önünde bulundurarak gerçekleştirilen çalışmanın amacı, beşinci sınıf öğrencilerinin matematiksel muhakeme düzeylerini incelemektir. Nitel araştırma yönteminin benimsendiği bu çalışmada, veriler betimsel analiz tekniğiyle incelenmiştir. Araştırma, uygun örnekleme yöntemiyle belirlenen bir devlet ortaokulundaki 185 beşinci sınıf öğrencisi ile yürütülmüştür. Veri toplama sürecinde öğrencilere üç açık uçlu soru yöneltilmiştir. Çözümlerin incelenmesinin ardından, belirlenen öğrencilerle sorulara yönelik yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Araştırma bulguları, soruların tamamını yalnızca bir öğrencinin doğru yanıtladığını, 107 öğrencinin ise hiçbir soruda başarı gösteremediğini ortaya koymuştur. Soruları doğru yanıtlayan öğrencilerin çözüm süreçleri incelendiğinde; yaratıcı, algoritmik ve ezbere dayalı muhakeme türlerini kullandıkları tespit edilmiştir. Araştırmanın sonuçları, öğrencilerin çoğunlukla bu tür sorularla ilk kez karşılaştığını, anlama güçlüğü çektiklerini ve başarısızlık kaygısı yaşadıklarını ortaya koymuştur. Bununla birlikte öğrenciler; muhakeme temelli soruların düzenli çözümünün bilişsel kapasiteyi artıracağı, düşünme becerilerini geliştireceği ve matematiksel başarıya katkı sağlayacağı yönünde olumlu görüş bildirmişlerdir. Bu sonuçlar doğrultusunda matematiksel muhakemeyi geliştirmek adına ders anlatımlarında ve öğretim materyallerinde muhakeme gerektiren sorulara daha fazla yer verilmesi önerilmektedir.
Here is the shortened English version of the text, keeping the core meaning intact and well under the word limit: In line with the "Century of Türkiye Education Model," which emphasizes mathematical reasoning, this qualitative study examines the reasoning levels of fifth-grade students. Data were collected from 185 fifth-grade students at a public middle school using convenience sampling. Students solved three open-ended questions, followed by semi-structured interviews with selected participants. The data were analyzed using descriptive analysis. The findings revealed significant challenges: 107 students failed to answer any question correctly, while only one student answered all of them correctly. Those who succeeded utilized creative, algorithmic, and memorization-based reasoning. The results showed that most students encountered such questions for the first time, struggled with comprehension, and experienced anxiety about failure. Despite these difficulties, students expressed positive views, noting that regularly solving reasoning-based questions would enhance their cognitive capacity, thinking skills, and mathematics achievement. Consequently, to foster mathematical reasoning, it is recommended that instructional practices and teaching materials place a greater emphasis on questions that require reasoning.