Erken Dönem İslam Tarihinde Kölelik ve Cariyelik (Hz.Peygamber Döneminden Emevilerin Sonuna Kadar)
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İslam Tarihi Ve Sanatları / İslam Tarihi, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. İrfan Aycan
Tezin Onay Tarihi: 2012
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
ÖZET
HATALMIŞ, Ali, Erken Dönem İslam Tarihinde Kölelik ve Câriyelik (Hz. Peygamber Döneminden Emevîlerin Sonuna Kadar), Doktora Tezi, Danışman: Prof. Dr. İrfan AYCAN, I-XII/1- 389 shf., Ankara, 2012.
Bu çalışma giriş ve ekler dışında üç bölümden oluşmuştur. Tezin giriş bölümünde, konunun önemi ve kullanılan kaynaklar, kölelikle ilgili kavram ve terimler anlatılmıştır. İnsanlık tarihi kadar eski kölelik kurumu; bazı medeniyetlerdeki durumu ile Yahudi, Hristiyan ve Müslüman kaynaklarında ele alınışı hakkında bilgi verilmiştir.
Birinci bölümde siyasi ve idari hayatta köle ve câriyeler konusu işlenmiştir. Kölelerin/azatlıların bulundukları üst düzey görevler ve memuriyetlere değinilmiştir. Köleler ve hürler arası bir statüde yer alan mevlâ veya mevâlinin konumuna işaret edilmiştir. Devlet erkânın kölelere karşı tutumlarına yer verilmiştir. Emevîlerin izlediği ayrımcı politikaların, köle ve mevâlinin üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Askerlik kurumu içinde kölelerin konumu incelenmiştir.
İkinci bölümde ekonomik hayatta köle ve câriyelerin durumu ele alınmıştır. İslamiyet’in, köleliğin kaynağını meşru savaşta ele geçirilen savaşçı esirlerle sınırlandırması, kara ve deniz yoluyla yapılan köle ticareti, köle pazarları, kölelerin ekonomik açıdan nitelikleri, yoğunlaştıkları meslekler, köle fiyatları üzerindeki cinsiyet ve milliyet etkileri ve köle sayıları hakkında bilgilere yer verilmiştir.
Tezin üçüncü bölümünde; köle ve câriyelerin sosyal ve kültürel hayattaki konumları işlenmiştir. Devlet erkânı ve İslam toplumunun kölelerle ilişkilerine geniş yer verilmiştir. Köle ve câriyelerin hakları, kılık kıyafet ve nafakaları, hürriyete kavuşmaları, din hürriyeti ve isimlendirilmesi konuları ele alınmıştır. Harem hayatı ve eğlence ortamlarında köle, câriye ve hadımlar konularına değinilmiştir. İlim, kültür ve sanat hayatında öne çıkan kölelerin/azatlıların, dini ilimlerde, şiir ve edebiyattaki konumları hakkında özetleme yapılmıştır.
Tezin sonuç kısmında erken dönem İslam tarihinde köleliğe genel bir bakışla; düşünce, kanaat ve tespitlere yer verilmiştir. Çalışmanın son kısmında, burada ortaya koymak istediğimiz bilgileri destekleyici harita ve ekler yer almıştır.