Turunçgillerde gövde köpüklenmesinin viroid hastalıkları açısından araştırılması

Tez Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Bitki Koruma, Türkiye

Tez Danışmanı: Prof. Dr. Nüket Önelge

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Son yıllarda turunçgil yetiştiriciliğinin yoğun olarak yapıldığı Çukurova Bölgesi’nde farklı turunçgil anaçları kullanılmaya başlamıştır. Bu anaçların kullanıldığı bahçelerde sıklıkla ağaçların geriye doğru kuruduğu ve aşı birleşme noktalarında şiddetli köpüklenme simptomları gözlenmiştir. Yapılan bu çalışmada Çukurova Bölgesi’nde C35 [Poncirus trifoliata (L.) Raf. X Citrus sinensis Osb. 'Ruby'], Carrizo (C.sinensis Osb. x P.trifoliata Raf. var “Carrizo”), C22 (C.sunki × P.trifoliata) ve FA5 [C.reshni Tan. X P.trifoliate (L.) Raf ] gibi anaçlara aşılı turunçgil plantasyonlarında köpüklenme simptomu gösteren ağaçlarda Citrus exocortis viroid (CEVd) ve Citrus cachexia viroid (CCaVd)’inin varlığı ve enfeksiyon durumları araştırılmıştır. Köpüklenme belirtisi gösteren farklı turunçgil anaç ve çeşitlerinden örnekler alınarak CEVd ve CCaVd etmenleri RT-PCR yöntemiyle taranmıştır. İncelenen 49 izolattan 17 tanesinin CEVd ile bulaşık olduğu, 14 tanesinin de CCaVd ile bulaşık olduğu belirlenmiştir. Her iki viroid etmenin birlikte bulaşık bulunduğu ağaç sayısı ise 4’tür. Blast analizi ve NCBI gen bankasındaki CEVd ve CCaVd’nin referans genomları ile nükleotid dizilimlerinin %96-99 oranında benzerliğe sahip olduğu belirlenmiştir. Ayrıca köpük hastalığı simptomu gösteren bu ağaçların köpüklü kabuk dokusundan fungal ve bakteriyel etmenlerin durumunu araştırmak için izolasyonlar yapılmıştır. İzolasyonlar sonucunda; Lasiodiplodia theobromae, Ilyonectria liriodendri, Fusarium pseudonygamai, Alternaria alternata ve Streptomyces spp. tespit edilmiştir. Bu etmenlerden yapılan patojenite testi sonucu bitkilerde herhangi kuruma ve ölüm belirtisi görülmemiştir. Örnek alınan bahçelerde toprak yapısının kireçli ve pH’sının 7.5 ve üzeri olduğu toprak analizleri sonucunda belirlenmiştir. Özellikle Üç Yapraklı ve hibritlerinin yüksek pH’ya duyarlı olduğu ve bu nedenle turunçgil ağaçlarının stres sorunu yaşayabileceği ayrıca araştırılan iki hastalık etmeninin bir arada bulunma sayısının az olması nedeniyle sinerjistik reaksiyon olasılığının az olduğu belirlenmiştir.