DOĞRUDAN YABANCI SERMAYE YATIRIMLARINA SİSTEMSEL YAKLAŞIM: SEÇİLİ ÜLKELERDE İŞ YAPMA KOLAYLIĞI ÜZERİNE BİR UYGULAMA
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat, Türkiye
Tez Danışmanı: Hakkı Çiftçi
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Sermaye akımları, özellikle doğrudan yabancı sermaye yatırımları (DYSY), küreselleşmenin ve gelişmekte olan ekonomilerin uluslararası entegrasyonunun temel bileşenlerinden biridir. Uluslararası ticaretin yıllar itibariyle katlanarak artma eğilimi ülkeleri uluslararası rekabet ortamında önemli adımlar atmaya yöneltmiştir. Yabancı kaynaklı girişlerin evriminden kaynaklanan bu eğilim, onları çeken ana faktörlerin neler olduğu ve DYSY’nın ekonomik performans üzerinde beklenen faydalarının neler olduğu konusundaki tartışmaları artırmıştır. Teoride DYSY, yerli sermaye stokunu artırmanın yanı sıra, teknoloji ve yönetimsel uzmanlık becerilerinin transferleri yoluyla üretkenlik artışı üzerinde olumlu bir etkiye sahip olduğundan, diğer finansal akış türlerinden daha fazla fayda sağlıyor gibi görünmektedir. Bu nedenle ülkeler tarafından alıncak birtakım önlemlerle hem DYSY’nın ülkeye girişi teşvik edilmeye çalışılmış hem de uluslararası rekabet ortamında avantaj sağlanması amaçlanmıştır. DYSY’nı teşvik edici bu önlemlerin bir sistematik çerçeveye uyarlanması olguya daha kapsamlı bir bakış açısı sunmakla birlikte faktörler arasındaki dinamiğin anlaşılması ve gereken önlemlerin daha etkin bir biçimde alınmasını sağlayabilmektedir. Bu nedenle çalışmada DYSY’nın teşviki için alınacak önlemlerin bir sistem çerçevesinde incelenmesi amaçlanmış ve bu bağlamda son yıllarda önem kazanan ülkelerdeki iş yapma kolaylıklarının DYSY girişleri üzerindeki etkileri araştırılmıştır.
Çalışmada DYSY’nın ülkeye girişini teşvik ettiği düşünülen ülkelerdeki iş yapma kolaylığı göstergelerinden bazıları ile ampirik lüteratürde çokça yer alan DYSY’nın temel belirleyicilerinden seçili olanlar ele alınarak dört ekonometrik model oluşturulmuştur. Her modelde ayrı bir iş yapma kolaylığı göstergesi ve seçilen bu temel belirleyicilerin DYSY üzerindeki etkileri analiz edilmiştir. 2006-2020 yılı arası gözlemleri kapsayan çalışmada yapılan analizler sonucunda iş yapma kolaylığı göstergelerindeki (iş kurma kapasitesi, vergi ödeme kapasitesi, sınır ötesi ticaret kapasitesi ve iflasın çözümlenebilme kapasitesi) artışların doğrudan yabancı sermaye yatırımlarını artırıcı etkileri olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Çalışmada elde edilen bulgular doğrultusunda, gelişen piyasa ekonomileri ile gelişme ihtimali olan ekonomilerin DYSY girişlerini artırmak için alacakları önlemlerle bürokratik engelleri azaltma ve daha güvenilir ve etkin bir yatırım ortamı oluşturma zorunlulukları ortaya çıkmaktadır.