Sürücüsüz ağır araçların sinyalize kavşak performansına etkisinin incelenmesi

Tez Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, İnşaat Mühendisliği Bölümü, Türkiye

Tez Danışmanı: Süheyla Pelin Çalışkanelli

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Günümüzde şehir içi ulaşım sistemlerinde artan araç yoğunluğu trafik akımını olumsuz etkilemektedir ve özellikle sinyalize kavşaklarda bu etkiler daha da artmaktadır. Ağır araç kaynaklı sorunların azaltılmasında otonom araçlar etkili olabilmektedir. Bu tez çalışmasında, sürücüsüz ağır araçların sinyalize kavşaklardaki etkileri incelenmiş, çeşitli senaryolarla trafik simülasyonları gerçekleştirilmiştir. Çalışmada İzmir’de yer alan üç farklı sinyalize kavşak SUMO (Simulation of Urban Mobility) ortamında modellenmiştir. Simülasyonlarda %0, %10, %20 ve %30 oranlarında ağır araç kompozisyonları ve %0’dan %100’e kadar artan sürücüsüz ağır araç penetrasyon oranları kullanılarak analizler gerçekleştirilmiştir. Ayrıca %0, %4 ve %8 eğim değerlerinin trafik akımı üzerindeki etkisi değerlendirilmiştir. Ortalama gecikme ve takip aralıklarına bağlı eşdeğer otomobil birimi (EOB) değerleri bu iki yönteme göre hesaplanmıştır. Tüm kavşaklar için genel bir değerlendirme yapıldığında mevcut durum için hesaplanan takip aralığına bağlı EOB değerleri, %0 otonom ağır araç penetrasyon oranında 2,20-2,65 arasında değişirken, %100 otonom penetrasyon oranında bu aralık 1,62-1,74 seviyelerine gerilemiştir. Gecikme yöntemine göre hesaplanan EOB değerleri incelendiğinde, %0 otonom ağır araç penetrasyonu durumunda değerler 1,31-2,24 arasında değişmekteyken %100 otonom penetrasyon oranında ise 1,04-1,57 aralığında olduğu görülmüştür. Bulgular, sürücüsüz ağır araçların daha kısa reaksiyon süreleri ve kararlı sürüş profilleri sayesinde sinyalize kavşaklarda trafik akımı üzerinde iyileştirici etkiler oluşturduğunu ve EOB katsayılarını düşürdüğünü ortaya koymuştur. Özellikle eğimli yol kesimlerinde otonom ağır araçların sistemde yer alması, insan sürücülü ağır araçlara kıyasla emisyon değerlerinde düşüş sağlamaktadır. Bu tezin, literatürde eksikliği hissedilen otonom ağır araçların sinyalize kavşaklar üzerindeki etkilerini ortaya koyarak karar vericilere yol gösterici olması beklenmektedir.

Anahtar kelimeler: Sinyalize kavşak, otonom ağır araç, eşdeğer otomobil birimi (EOB), SUMO, eğim, emisyon analizi.