Akademik Veri Yönetim Sistemi
Çabuk A.(Yürütücü), Çabuk S. N., Duymuş H., Özenen-Kavlak M.
Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje, BAP Araştırma Projesi, 2025 - 2026
Orman yangınları, biyoçeşitlilik kaybı, karbon salınımı, toprak erozyonu ve hidrolojik dengenin bozulması gibi ekolojik sistemler üzerinde ciddi etkiler meydana getiren doğal afetlerdir (Chuvieco vd., 2008; Keeley ve Fotheringham, 2001). Son yıllarda küresel ısınma, arazi kullanımı değişiklikleri ve insan faaliyetlerinin artmasıyla yangınların frekansı, şiddeti ve etki alanı genişlemiştir (Bowman vd., 2009). Özellikle kurak ve yarı kurak bölgelerde, yangınların ekosistemler üzerindeki kalıcı etkileri giderek daha belirgin hale gelmektedir (Syphard vd., 2013; Moghim ve Mehrabi, 2024). Doğal ve beşerî faktörler bir araya gelerek yangınların mekânsal dağılımını, şiddetini ve süresini belirlemektedir (Radeloff vd., 2005). Son çalışmalar, yangınların vejetasyon kaybı, toprak bozulması ve bölgesel iklim değişimleriyle doğrudan ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır (Keeley ve Fotheringham, 2003; Bowman vd., 2009; Syphard vd., 2013). Yangınların neden olduğu ekolojik değişimler vejetasyon kaybı, toprak kimyasında değişim, arazi kullanımı dönüşümü ve karbon depolama kapasitesinde azalma gibi faktörlerle açıklanabilir (Roy vd., 2008; Pérez-Cabello vd., 2021). Literatürde gerçekleştirilen çalışmalarda, orman yangınlarının yoğun kentleşme ve arazi kullanımı değişiklikleri ile doğrudan ilişkili olduğu, yangın sonrası ekosistemlerin eski haline dönme sürecinin uzun yıllar sürebileceği gösterilmiştir (Larraz-Juan vd., 2024). Yangınların etkileri sadece ekolojik değil, aynı zamanda hidrolojik ve atmosferik döngüler üzerinde de önemli değişimlere yol açmaktadır. Arazi kullanımı değişiklikleriyle birlikte orman yangınları, yağış rejimlerini ve yüzey sıcaklıklarını doğrudan etkileyerek, bölgesel iklim dinamiklerini değiştirmektedir (Cetin vd., 2024; Key ve Benson, 2006). Özellikle yangın sonrası toprak yüzeyinin ısı emme kapasitesinin artması, kentsel ısı adası etkisini güçlendirmekte ve bölgesel sıcaklıkların yükselmesine neden olmaktadır (González vd., 2024). Bu nedenle, yangınların uzun vadeli çevresel sonuçlarını anlamak, sadece ekosistem restorasyonu açısından değil, bölgesel ve küresel iklim değişikliği dinamiklerini yönetmek açısından da kritik bir gereklilik haline gelmiştir (Calkin vd., 2014). Yangın sonrası vejetasyon kaybı, ekosistemlerin yenilenme sürecini doğrudan etkileyen kritik bir faktördür. NDVI (Normalize Edilmiş Fark Vejetasyon İndeksi) ve NBR (Normalize Yanık Oranı) analizleri, bu sürecin mekânsal ve zamansal olarak modellenmesinde en yaygın kullanılan yöntemler arasında yer almaktadır (Key ve Benson, 2006; Roy vd., 2008). Yangınların uzun vadeli çevresel etkilerini anlamak için coğrafi bilgi sistemleri (CBS) ve uzaktan algılama (UA) tabanlı analizler sıklıkla kullanılmaktadır (Larraz-Juan vd., 2024a). Uydu görüntülerinin sistematik olarak incelenmesi, yangın sonrası ekosistemlerde meydana gelen bitki örtüsü değişimleri, karbon kayıpları ve toprak bozulmalarını değerlendirmek için önemli bir araçtır (Pérez-Cabello vd., 2021). Ayrıca, CBS tabanlı mekânsal modelleme ile yangınların etkileri uzun vadeli projeksiyonlarla analiz edilerek, çevresel planlama süreçlerine katkı sağlanmaktadır (Calkin vd., 2014). Bu proje kapsamında, orman yangınlarının çevresel etkilerini detaylı bir şekilde analiz etmek ve uzun vadeli ekosistem değişimlerini ortaya koymak amacıyla CBS ve UA teknikleri kullanılacaktır.