Su Kefiri Danelerinin Karakterizasyonu Ve Meyve Depolamada Biyokontrol Ajan Olarak Kullanımı (TÜBİTAK-1001- 225O212)
Safkan B., Ağırman B., Erten H. (Yürütücü)
TÜBİTAK Projesi, 1001 - Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı, 2026 - 2028
- Proje Türü: TÜBİTAK Projesi
- Destek Programı: 1001 - Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı
- Başlama Tarihi: Mayıs 2026
- Bitiş Tarihi: Mayıs 2028
Proje Özeti
Taze kayısı ve taze incir besleyici meyveler olup mineraller (kalsiyum, sodium, demir), vitaminler (A/C vitamini) lif ve protein içeriği bakımından epey zengindir. Ülkemiz ve dünyadaki verilere bakıldığında taze kayısı ve incir kayda değer bir üretim miktarına sahiptir. Bu özellikler taze kayısı ve incirin hem dünya hem de ülkemiz için ne kadar önemli olduğunu göstermektedir. Meyveler, yüksek nem ve şeker içerikleri nedeniyle mikrobiyal bozulmaya karşı hassastırlar. Hasat sonrası kayıplar; toplama, taşıma ve yetersiz depolama koşulları gibi nedenlerle artmaktadır. Ayrıca, meyveler hasat sonrasında fungal hastalıklar nedeniyle ciddi şekilde zarar görmekte, raf ömürleri kısalmakta, besin değerleri düşmekte, duyusal yönleri zayıflamakta, kaliteleri düşmekte ve dolayısıyla ekonomik değerleri azalmaktadır. Önerilen projede meyve olarak taze kayısı/incir seçilmesinin ana sebebi bu meyvelerin raf ömrü kısalığından dolayı hasat sonrasında meydana gelen kayıp oranının yüksek olması ve bu ürünlerin ülkemiz açısından stratejik öneme sahip olmasındandır. Fungal hastalıklar nedeniyle hasat sonrası kayıpların gelişmiş ülkelerde %25, gelişmekte olan ülkelerde ise %50 oranına kadar çıktığı bildirilmiştir. Sentetik fungisitler, taze meyvelerde hasat sonrası bozulmalara neden olan fungal patojenleri kontrol etmek için kullanılan ana yöntemdir. Ancak, sentetik fungisitlerden kaynaklanan kimyasal kalıntıların neden olduğu kirlilik, patojenlerin bu fungisitlere karşı direnç kazanması ve insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkileri gibi sorunlar nedeniyle, son zamanlarda, daha verimli, daha güvenli, kalıntı oranı düşük, toksik olmayan, ekonomi ve çevre dostu alternatif biyolojik kontrol yöntemleri için küresel bir arayışı teşvik etmiştir. Sentetik fungisitlere alternatif olarak, mikrobiyal antagonist (maya, küf veya bakteri) kullanımı, hidrojen peroksit, sitrik asit, etanol uygulamaları, polisorbat kullanımı, ozon (O3) uygulaması, modifiye atmosfer paketleme, ve biyoaktif doğal bileşenlerin kullanımı gibi yöntemler geliştirilmiştir. Su kefiri, antimikrobiyal, antioksidan, antiinflamatuar, antihiperglisemik ve antidiyabetik özellikleri nedeniyle büyük öneme sahiptir. Su kefiri daneleri aralarında probiyotik suşlarında bulunduğu laktik asit bakterileri, asetik asit bakterileri ve mayaları barındıran zengin bir mikroflora yapısına sahiptir. Önerilen projede, iki adet ev tipi ve iki adet ticari su kefiri danesi ile çalışılması planlanmakta olup, bu danelerin fiziksel, kimyasal, mekanik, ve mikrobiyolojik açıdan karekterizasyonları gerçekleştirilecek ve her iki tip dane arasındaki farklılıklar ortaya çıkarılacaktır. Ayrıca, su kefiri danelerinde hızlı biyokütle artışını sağlayacak substrat bileşiminin belirlenmesi de hedeflenmektedir. Ticari ve ev tipi danelerde LAB ve maya florası kültüre bağlı ve kültür-bağımsız tekniklerle belirlenecek ve karşılaştırılmış olacaktır. Danelerin karakterizasyonu amacıyla yapılacak analizlerden bazıları yüzey/kesit morfolojisinin belirlenmesi, moleküler bağ yapılarının açıklığa kavuşturulması, antioksidan aktivite, renk özellikleri, şeker bileşimlerinin ve danelerden elde edilen biyofilmin gerilmeye karşı direnci ve kopma uzaması değerlerinin belirlenmesi şeklindedir. Ayrıca, su kefiri danelerinin yaygın bozulma etmeni olarak bilinen altı adet önemli hasat sonrası patojene karşı antifungal aktiviteleri de belirlenecektir. Yukarıda bahsedilen analizlerden elde edilen veriler değerlendirilecek ve biyokontrol ajan olarak kullanımı umut vaad eden dane/daneler meyve depolama çalışmasında kullanılmak üzere seçilecektir. Seçilen su kefiri danesi/daneleri kullanılarak elde edilen çözelti ile taze kayısı/incir meyveleri kaplanacak ve kaplanan meyveler endüstriyel soğuk hava odası koşulları ve standart oda koşullarında depolanacak ve depolama sırasında düzenli aralıklarla bu meyvelerin kalite özellikleri, raf ömrü ve hasat sonrası kayıplarının azaltılması üzerine çalışmalar yapılacaktır. Özetle, önerilen proje, ticari ve geleneksel tip su kefiri danelerinin karşılaştırmalı karakterizasyonu ve kayısı/incir depolamada bu danelerin biyokontrol ajanı olarak kullanılabilme potansiyelinin ortaya çıkarılmasını hedeflemektedir. Böylece, su kefiri daneleri ile hazırlanan çözeltinin taze kayısı/incirlerde hasat sonrası depolama sırasında kayıpların azaltılması ve kalite özellikleri üzerine olan etkisi araştırılarak, fungisit kullanımına alternatif olma potansiyeli belirlenecektir. Literatürde su kefiri danelerininin meyve depolama çalışmalarında kaplama materyali olarak kullanıldığı ve su kefiri danelerinin biyokontrol ajanı olarak değerlendirildiği bir çalışma bulunmamaktadır. Önerilen proje ile, taze kayısı ve taze incir gibi meyvelerin raf ömrünün, su kefiri daneleri kullanarak kimyasal ve sentetik fungisit içermeyen çevre dostu yöntemlerle uzatılması, bu sayede tüketicilerin sağlıklı gıda talebine cevap verilirken aynı zamanda meyve üretim ve depolama sektöründeki şirketlerin yaşadığı raf ömrü sorununa alternatif bir çözüm sunulması planlanmaktadır. |